Kiểm kê phát thải là gì? Quy định và quy trình mới nhất

Kiểm kê phát thải (thực chất là kiểm kê khí nhà kính) là hoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải, tính toán lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính trong một phạm vi xác định và trong một khoảng thời gian cụ thể (thường là 1 năm) theo phương pháp chuẩn hóa. Hoạt động này đóng vai trò nền tảng giúp các tổ chức, doanh nghiệp xác định rõ lượng phát thải carbon hiện tại, từ đó xây dựng lộ trình giảm nhẹ hướng tới mục tiêu Net Zero và tuân thủ đầy đủ các quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam.

Kiểm kê phát thải là gì? Định nghĩa chuẩn xác theo quy định pháp luật

Theo quy định pháp lý tại Việt Nam, cụ thể là tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định số 06/2022/NĐ-CP, kiểm kê khí nhà kính là hoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải, tính toán lượng phát thải khí nhà kính, hấp thụ khí nhà kính trong một phạm vi xác định và trong một năm hệ thống theo phương pháp luận và quy trình do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Khái niệm này thường được gọi phổ biến là kiểm kê phát thải hoặc kiểm kê carbon. Kết quả của quá trình này sẽ được thể hiện chi tiết trong báo cáo kiểm kê khí nhà kính của doanh nghiệp. Các loại khí nhà kính chính được kiểm kê bao gồm Carbon dioxide (CO2), Methane (CH4), Nitrous oxide (N2O), Hydrofluorocarbons (HFCs), Perfluorocarbons (PFCs), Sulfur hexafluoride (SF6) và Nitrogen trifluoride (NF3). Tất cả các loại khí này đều được quy đổi về đơn vị chuẩn là CO2 tương đương (ký hiệu là CO2e) để dễ dàng quản lý và so sánh.

Tại sao doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê phát thải khí nhà kính?

Việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính không chỉ đơn thuần là một nghĩa vụ pháp lý mà còn mang lại nhiều giá trị thực tiễn cho hoạt động vận hành và phát triển dài hạn của doanh nghiệp:

• Tuân thủ pháp luật: Đây là yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê theo quy định của Thủ tướng Chính phủ. Việc chậm trễ hoặc không thực hiện có thể dẫn đến các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc.
• Đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng quốc tế: Nhiều tập đoàn đa quốc gia và thị trường xuất khẩu lớn (như EU với cơ chế CBAM) hiện nay bắt buộc nhà cung ứng phải cung cấp báo cáo phát thải carbon rõ ràng.
• Tối ưu hóa chi phí vận hành: Quá trình kiểm kê giúp doanh nghiệp nhận diện rõ những công đoạn tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải cao, từ đó có giải pháp cải tiến công nghệ, tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí sản xuất.
• Xây dựng uy tín thương hiệu: Minh bạch thông tin phát thải giúp doanh nghiệp nâng cao hình ảnh thương hiệu xanh, thu hút các quỹ đầu tư ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) và tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường.

Đối tượng bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính theo quy định mới nhất

Không phải mọi doanh nghiệp đều bắt buộc phải làm báo cáo kiểm kê phát thải. Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng các nhóm đối tượng và ngưỡng phát thải phải thực hiện nghĩa vụ này.

Theo quy định hiện hành, các cơ sở có mức phát thải hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương (CO2e) trở lên hoặc thuộc các nhóm đối tượng đặc thù sau đây phải thực hiện kiểm kê:

• Cơ sở có tổng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên (đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp, cơ sở kinh doanh dịch vụ, tòa nhà thương mại).
• Các công ty xử lý chất thải có lượng chất thải rắn tồn đọng hằng năm từ 25.000 tấn trở lên.
• Các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực trọng điểm như: Năng lượng, Giao thông vận tải, Xây dựng, Các quá trình công nghiệp, Nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất, Chất thải.

Danh mục chi tiết các cơ sở phải thực hiện nghĩa vụ này được cập nhật liên tục tại các văn bản pháp lý quan trọng như Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu số liệu tiêu thụ năng lượng và quy mô sản xuất của mình với các tiêu chí pháp lý để xác định chính xác nghĩa vụ thực hiện.

Phân loại 3 phạm vi phát thải (Scope 1, Scope 2, Scope 3) trong kiểm kê

Để thực hiện kiểm kê phát thải một cách khoa học, các tiêu chuẩn quốc tế như GHG Protocol và ISO 14064-1 phân chia nguồn phát thải của doanh nghiệp thành 3 phạm vi (Scope) rõ rệt:

Scope 1: Phát thải trực tiếp

Đây là lượng khí nhà kính phát thải trực tiếp từ các nguồn thuộc quyền sở hữu hoặc kiểm soát của doanh nghiệp. Ví dụ bao gồm phát thải từ quá trình đốt cháy nhiên liệu tại vòi (lò hơi, máy phát điện, xe vận chuyển của công ty) hoặc phát thải rò rỉ từ hệ thống điều hòa không khí.

Scope 2: Phát thải gián tiếp từ năng lượng

Phạm vi này bao gồm lượng phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ năng lượng được mua từ bên ngoài, chẳng hạn như điện lưới quốc gia, hơi nước, hoặc hệ thống làm mát được cung cấp bởi một đơn vị khác nhưng được tiêu thụ trực tiếp tại cơ sở của doanh nghiệp.

Scope 3: Phát thải gián tiếp khác

Đây là phạm vi rộng nhất và phức tạp nhất, bao gồm toàn bộ lượng phát thải gián tiếp xảy ra trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp (cả chiều thượng nguồn và hạ nguồn). Ví dụ như phát thải từ việc đi lại của nhân viên, vận chuyển nguyên vật liệu của nhà cung cấp, xử lý sản phẩm sau khi bán, hoặc các hoạt động logistics thuê ngoài.

Quy trình 5 bước kiểm kê phát thải khí nhà kính chuẩn ISO 14064-1

Để đảm bảo tính chính xác, khách quan và được thừa nhận quốc tế, quy trình kiểm kê khí nhà kính thường được thực hiện theo tiêu chuẩn ISO 14064-1 gồm các bước cơ bản sau:

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: Doanh nghiệp cần xác định rõ những cơ sở, nhà máy, văn phòng nào sẽ nằm trong phạm vi kiểm kê, đồng thời phân loại các nguồn phát thải theo Scope 1, Scope 2 và Scope 3.
2. Thu thập số liệu hoạt động: Đây là bước cực kỳ quan trọng đòi hỏi sự chính xác cao. Doanh nghiệp cần thu thập hóa đơn điện, nước, lượng nhiên liệu tiêu thụ (xăng, dầu, gas), khối lượng nguyên vật liệu đầu vào và lượng chất thải phát sinh trong năm kiểm kê.
3. Lựa chọn hệ số phát thải phù hợp: Áp dụng các hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc các tổ chức quốc tế uy tín như IPCC công bố để quy đổi số liệu hoạt động thành lượng phát thải CO2 tương đương.
4. Tính toán lượng phát thải khí nhà kính: Sử dụng các công thức toán học chuẩn hóa để tính toán chi tiết lượng phát thải cho từng nguồn, từng phạm vi và tổng hợp lại cho toàn bộ tổ chức.
5. Xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính: Tổng hợp toàn bộ kết quả tính toán, phương pháp luận áp dụng, các giả định và nguồn dữ liệu vào một báo cáo hoàn chỉnh để phục vụ công tác thẩm định và nộp lên cơ quan quản lý.

Rủi ro pháp lý và vận hành khi doanh nghiệp chậm trễ kiểm kê phát thải

Việc trì hoãn hoặc không thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo đúng lộ trình quy định có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro lớn:

• Xử phạt hành chính: Các cơ quan quản lý nhà nước đang thắt chặt giám sát việc tuân thủ môi trường. Doanh nghiệp không nộp báo cáo đúng hạn hoặc không thực hiện kiểm kê có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo các quy định hiện hành về bảo vệ môi trường.
• Mất cơ hội xuất khẩu: Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường châu Âu, Mỹ hoặc Nhật Bản, việc thiếu báo cáo phát thải carbon đồng nghĩa với việc không đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật xanh, dẫn đến nguy cơ bị từ chối đơn hàng hoặc chịu mức thuế carbon rất cao.
• Giảm khả năng tiếp cận vốn: Các ngân hàng và tổ chức tài chính lớn đang áp dụng tiêu chuẩn ESG rất khắt khe. Doanh nghiệp không minh bạch về phát thải sẽ gặp khó khăn lớn khi huy động vốn hoặc vay tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi.

Giải pháp tư vấn kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp từ Envi Solutions

Việc tự thực hiện kiểm kê phát thải đòi hỏi doanh nghiệp phải có đội ngũ nhân sự am hiểu sâu về kỹ thuật, các tiêu chuẩn ISO và quy định pháp lý phức tạp. Để tiết kiệm thời gian, tối ưu hóa chi phí và đảm bảo tính chính xác tuyệt đối, việc lựa chọn một đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính uy tín là giải pháp tối ưu.

Envi Solutions tự hào là đối tác tin cậy đồng hành cùng doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi xanh và tuân thủ pháp lý môi trường. Chúng tôi cung cấp giải pháp trọn gói từ khảo sát, thu thập dữ liệu, tính toán phát thải theo chuẩn ISO 14064-1, lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính cho đến hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thẩm định độc lập.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn, Envi Solutions cam kết mang đến dịch vụ chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp gỡ rối các thủ tục pháp lý phức tạp, tối ưu hóa chi phí vận hành và xây dựng lộ trình giảm phát thải hiệu quả hướng tới Net Zero.

Để được tư vấn chi tiết và nhận báo giá dịch vụ phù hợp nhất với quy mô doanh nghiệp, xin vui lòng liên hệ:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê phát thải khí nhà kính

Kiểm kê khí nhà kính có bắt buộc đối với tất cả doanh nghiệp không?

Không. Nghĩa vụ này chỉ bắt buộc đối với các cơ sở phát thải lớn có lượng phát thải hằng năm từ 3.000 tấn CO2e trở lên, hoặc thuộc danh mục các ngành, lĩnh vực trọng điểm được quy định cụ thể tại các quyết định của Thủ tướng Chính phủ như Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg.

Tần suất thực hiện kiểm kê phát thải là bao lâu một lần?

Thông thường, hoạt động kiểm kê phát thải khí nhà kính được thực hiện định kỳ hằng năm (chu kỳ 1 năm một lần) để theo dõi sát sao sự biến động của các nguồn phát thải và phục vụ công tác báo cáo định kỳ theo quy định của pháp luật.

Hệ số phát thải được xác định như thế nào trong quá trình tính toán?

Hệ số phát thải được áp dụng dựa trên các nguồn chính thống do Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam ban hành, hoặc tham chiếu từ các tài liệu hướng dẫn quốc tế của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu) phù hợp với từng loại nhiên liệu và công nghệ sử dụng.

Doanh nghiệp tự thực hiện kiểm kê phát thải được không?

Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự thực hiện nếu có đội ngũ nhân sự chuyên môn được đào tạo bài bản về ISO 14064-1 và GHG Protocol. Tuy nhiên, để đảm bảo tính pháp lý và độ chính xác cao nhất cho việc nộp báo cáo lên cơ quan chức năng hoặc đối tác quốc tế, hầu hết doanh nghiệp lựa chọn hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp như Envi Solutions.