Hành lang pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính 2026

Khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính tại Việt Nam

Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là nghĩa vụ pháp lý quy định chi tiết tại Điều 91 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Các cơ sở phát thải lớn có trách nhiệm kiểm kê KNK, xây dựng và thực hiện kế hoạch giảm nhẹ để tuân thủ hạn ngạch phát thải.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ tư vấn lập hồ sơ có thể tham khảo dịch vụ tư vấn kiểm kê khí nhà kính.

Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là gì?

Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là việc lựa chọn và triển khai các biện pháp nhằm giảm lượng phát thải hoặc tăng hấp thụ, dựa trên đường cơ sở và phương pháp theo dõi phù hợp. Với doanh nghiệp, trọng tâm là xác định nghĩa vụ, lập kế hoạch thực hiện và lưu bằng chứng cho từng biện pháp.

Không nên coi mọi hoạt động tiết kiệm năng lượng là kết quả giảm phát thải đã được xác nhận nếu chưa xác định phạm vi, dữ liệu đối chiếu và phương pháp lượng hóa.

Khung pháp lý cần đối chiếu khi thực hiện giảm nhẹ phát thải

Doanh nghiệp không nên áp dụng một nghĩa vụ chung cho mọi cơ sở. Việc xác định trách nhiệm cần dựa trên danh mục hiện hành, lĩnh vực quản lý, kỳ dữ liệu, hướng dẫn kỹ thuật và hồ sơ cụ thể của cơ sở.

• Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BNNMT ngày 15/04/2026 là nguồn đối chiếu hợp nhất về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn.
• Nghị định 119/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/08/2025 và Nghị định 83/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 23/03/2026 đều cần được đối chiếu trước khi lập hồ sơ.
• Quyết định 13/2024/QĐ-TTg là căn cứ để kiểm tra cơ sở có thuộc danh mục phải kiểm kê hay không.

Trước khi áp dụng cho một cơ sở cụ thể, cần xác nhận tên pháp lý, địa chỉ, ngành quản lý, thông tư kỹ thuật phù hợp và thời hạn thực hiện. Đây là bước cần thiết để kế hoạch giảm nhẹ có thể triển khai và kiểm chứng bằng dữ liệu thực tế.

2. Quy trình xây dựng và thực hiện Kế hoạch giảm nhẹ KNK

Theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường (BTNMT), quy trình lập và thực hiện kế hoạch giảm nhẹ KNK bao gồm 6 bước cơ bản:

Bước 1 – Xác định phạm vi và mục tiêu giảm nhẹ

Doanh nghiệp hoặc bộ, ngành xác định nguồn phát thải chính, lượng phát thải cơ sở (baseline) và đặt mục tiêu giảm nhẹ cụ thể theo từng giai đoạn, phù hợp với năng lực tài chính và công nghệ.

Bước 2 – Rà soát và lựa chọn biện pháp giảm nhẹ

• Các biện pháp được chia thành nhóm:
• Giảm tiêu thụ năng lượng, thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng tái tạo.
• Cải tiến công nghệ, nâng cao hiệu suất thiết bị.
• Thu hồi và tái sử dụng khí phát thải.
• Cải thiện quản lý chất thải, nông nghiệp, và sử dụng đất.
• Việc lựa chọn biện pháp cần dựa trên đánh giá chi phí – lợi ích và tiềm năng giảm phát thải.

Bước 3 – Tính toán tiềm năng và hiệu quả giảm phát thải

Sử dụng hệ số phát thải quốc gia hoặc quốc tế (IPCC), doanh nghiệp tính toán lượng giảm phát thải dự kiến (tấn CO₂ tương đương) cho từng biện pháp. Đây là căn cứ để đăng ký tham gia các cơ chế tín chỉ carbon.

Bước 4 – Xây dựng kế hoạch và lộ trình thực hiện

Kế hoạch phải bao gồm: danh mục biện pháp, nguồn vốn, thời gian thực hiện, trách nhiệm từng bộ phận, cơ chế giám sát và đánh giá kết quả.

Bước 5 – Triển khai và giám sát

Doanh nghiệp triển khai các hoạt động giảm nhẹ theo kế hoạch, thu thập dữ liệu định kỳ, và báo cáo tiến độ hàng năm. Cơ quan quản lý kiểm tra, hướng dẫn và cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Bước 6 – Đánh giá và cập nhật kế hoạch

Kế hoạch được rà soát, điều chỉnh theo chu kỳ 2–3 năm dựa trên thay đổi về công nghệ, chính sách, hoặc thị trường carbon.

3. Trách nhiệm của các bên liên quan

Bộ Tài nguyên và Môi trường: Chủ trì hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra và tổng hợp kết quả thực hiện kế hoạch giảm nhẹ KNK quốc gia.

Các bộ, ngành chủ quản: Tổ chức thực hiện trong phạm vi ngành, ví dụ Bộ Công Thương, GTVT, Xây dựng, NN&PTNT.

Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành: Phối hợp doanh nghiệp địa phương triển khai kế hoạch và giám sát kết quả.

Doanh nghiệp, cơ sở phát thải lớn: Xây dựng kế hoạch giảm nhẹ của đơn vị, thực hiện báo cáo định kỳ và sẵn sàng tham gia thị trường tín chỉ carbon.

4. Các thách thức trong quá trình thực hiện

Mặc dù hành lang pháp lý đã được ban hành đầy đủ, thực tiễn triển khai vẫn đối mặt với nhiều rào cản:

• Thiếu hướng dẫn chi tiết cho từng lĩnh vực (như thép, xi măng, điện, hóa chất…).
• Nguồn lực tài chính hạn chế cho đầu tư công nghệ giảm phát thải.
• Thiếu công cụ đánh giá và đo đạc chuẩn hóa giữa các cơ sở.
• Khó khăn trong tiếp cận cơ chế tín chỉ carbon quốc tế, do chưa có hệ thống đăng ký thống nhất.

5. Giải pháp thúc đẩy thực hiện kế hoạch giảm nhẹ KNK

• Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật chuyên ngành cho từng lĩnh vực phát thải trọng điểm, giúp doanh nghiệp dễ áp dụng.
• Tăng cường cơ chế tài chính xanh, ưu tiên tín dụng ưu đãi cho dự án giảm phát thải, năng lượng tái tạo.
• Phát triển cơ sở dữ liệu trực tuyến về kế hoạch giảm nhẹ KNK, kết nối với hệ thống kiểm kê phát thải.
• Đẩy mạnh hợp tác công – tư (PPP) trong các dự án chuyển đổi công nghệ sạch.
• Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ và doanh nghiệp về lập kế hoạch, kiểm kê, và báo cáo giảm phát thải.
• Thí điểm cơ chế trao đổi tín chỉ trong nước, chuẩn bị vận hành thị trường carbon quốc gia từ năm 2028.

6. Kết luận

Kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính là công cụ trọng tâm trong quản lý phát thải và định hình chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam. Với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, cùng sự chủ động của doanh nghiệp và hỗ trợ từ Nhà nước, Việt Nam có cơ sở để hiện thực hóa các mục tiêu giảm phát thải theo cam kết quốc tế.

Trong giai đoạn tới, việc kết hợp giữa hành động giảm phát thải, đổi mới công nghệ và tham gia thị trường carbon sẽ là bước ngoặt để Việt Nam vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ khí hậu toàn cầu