Kịch bản phát thải thông thường (BAU) là gì và cách xây dựng

Kịch bản phát thải thông thường (BAU – Business-as-Usual) là dự báo xu hướng phát thải khí nhà kính trong điều kiện phát triển kinh tế – xã hội bình thường mà không thực hiện bất kỳ nỗ lực hay biện pháp giảm nhẹ phát thải nào. Đây là cơ sở quan trọng giúp doanh nghiệp thiết lập đường cơ sở để đo lường hiệu quả giảm phát thải. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp các cơ sở sản xuất kinh doanh chủ động xây dựng lộ trình giảm phát thải phù hợp, đáp ứng các quy định pháp lý hiện hành về bảo vệ môi trường tại Việt Nam.

Kịch bản phát thải thông thường (BAU) là gì?

Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, kịch bản phát triển thông thường bau (Business-as-Usual) đại diện cho một giả định tương lai nơi các hoạt động sản xuất, tiêu thụ năng lượng và vận hành của doanh nghiệp tiếp diễn theo xu hướng hiện tại. Kịch bản này giả định rằng không có chính sách mới, công nghệ đột phá hay biện pháp can thiệp bổ sung nào được áp dụng để cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính.

Để hiểu rõ kịch bản bau là gì, doanh nghiệp cần tiếp cận dưới hai góc độ:

• Góc độ quốc gia: Kịch bản phát triển thông thường do Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng nhằm dự báo tổng lượng phát thải của toàn nền kinh tế, phục vụ cho việc cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) hướng tới mục tiêu Net Zero 2050.
• Góc độ cấp cơ sở: Đây là công cụ dự báo phát thải khí nhà kính của riêng doanh nghiệp dựa trên kế hoạch mở rộng quy mô, công suất thiết kế và công nghệ hiện hữu, làm mốc so sánh cho các nỗ lực giảm nhẹ sau này.

Vai trò cốt lõi của kịch bản BAU trong quản lý môi trường và giảm phát thải

Kịch bản phát thải thông thường đóng vai trò là “thước đo” chuẩn hóa cho mọi hoạt động bảo vệ môi trường. Nếu không xác định được đường cơ sở này, doanh nghiệp sẽ không thể chứng minh được tính hiệu quả của các giải pháp xanh.

Cụ thể, kịch bản BAU hỗ trợ doanh nghiệp trong các khía cạnh sau:

1. Thiết lập đường cơ sở (Baseline): Xác định lượng phát thải dự kiến tính bằng tấn CO2 tương đương (tCO2tđ) nếu doanh nghiệp giữ nguyên phương thức vận hành cũ.
2. Đo lường hiệu quả giảm nhẹ: Lượng phát thải cắt giảm thực tế sẽ bằng lượng phát thải theo kịch bản BAU trừ đi lượng phát thải thực tế sau khi áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc chuyển đổi xanh.
3. Tối ưu hóa chi phí đầu tư: Giúp ban lãnh đạo đánh giá hiệu quả tài chính của từng dự án giảm nhẹ dựa trên lượng phát thải giảm được so với kịch bản thông thường.

Để thực hiện việc này một cách chính xác, doanh nghiệp cần kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và việc phân tích xu hướng tăng trưởng sản xuất trong tương lai.

Tại sao doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng kịch bản phát thải thông thường?

Việc xây dựng kịch bản bau không còn là hoạt động khuyến khích tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với nhiều nhóm ngành tại Việt Nam. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ, các cơ sở phát thải khí nhà kính lớn phải thực hiện kiểm kê và xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính định kỳ.

Đặc biệt, đối với các cơ sở xử lý chất thải, Thông tư 17/2022/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã quy định rõ ràng về trách nhiệm dự báo phát thải. Việc chủ động xây dựng kịch bản phát thải thông thường (BAU) giúp các cơ sở này tuân thủ đúng tiến độ trình nộp báo cáo lên cơ quan quản lý có thẩm quyền.

Bên cạnh việc tuân thủ pháp luật, việc sở hữu một kịch bản BAU chuẩn chỉnh giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín thương hiệu, dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính xanh và chuẩn bị sẵn sàng cho việc tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Hướng dẫn các bước xây dựng kịch bản phát thải thông thường (BAU) cấp cơ sở

Quy trình xây dựng kịch bản BAU đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận kỹ thuật, kế hoạch sản xuất và chuyên gia môi trường. Dưới đây là các bước thực hiện tiêu chuẩn:

Bước 1: Xác định năm cơ sở và thu thập dữ liệu lịch sử

Doanh nghiệp lựa chọn một năm đại diện có đầy đủ dữ liệu hoạt động ổn định làm năm cơ sở. Tiến hành thu thập số liệu tiêu thụ điện, nhiên liệu, nguyên liệu đầu vào và lượng chất thải phát sinh của năm đó để tính toán lượng phát thải thực tế.

Bước 2: Dự báo các chỉ số phát triển của doanh nghiệp

Dựa trên chiến lược kinh doanh, doanh nghiệp cần xác định các thông số tăng trưởng trong giai đoạn kế hoạch (ví dụ: giai đoạn 2026-2030):

• Tốc độ tăng trưởng sản lượng sản phẩm.
• Kế hoạch mở rộng nhà xưởng hoặc lắp đặt thêm dây chuyền máy móc mới.
• Sự thay đổi về công suất thiết kế và thời gian vận hành dự kiến.

Bước 3: Tính toán lượng phát thải khí nhà kính dự kiến

Áp dụng các hệ số phát thải theo hướng dẫn của IPCC và Bộ Tài nguyên và Môi trường để tính toán lượng phát thải cho từng năm trong kỳ dự báo. Kết quả cuối cùng sẽ biểu diễn tổng lượng phát thải dự kiến (tính bằng tấn CO2 tương đương) qua các năm dưới dạng một đường đồ thị đi lên.

Phương pháp tính toán và dự báo phát thải theo kịch bản BAU

Để đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy, việc tính toán phát thải trong kịch bản BAU phải tuân thủ các phương pháp luận chuẩn hóa quốc tế.

Công thức tổng quát để tính toán phát thải dự kiến cho một năm tương lai (t) trong kịch bản BAU thường dựa trên số liệu hoạt động dự kiến và hệ số phát thải tương ứng:

Phát thải dự kiến (t) = Số liệu hoạt động dự kiến (t) x Hệ số phát thải

Trong đó:

• Số liệu hoạt động dự kiến: Được dự báo dựa trên công suất thiết kế, kế hoạch sản xuất hoặc các mô hình tương quan kinh tế – kỹ thuật.
• Hệ số phát thải: Thường được giữ cố định theo năm cơ sở hoặc cập nhật theo danh mục hệ số phát thải mới nhất do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố.

Đối với các nguồn phát thải gián tiếp từ năng lượng hoặc phát thải từ các hoạt động đặc thù, doanh nghiệp có thể tham khảo thêm hướng dẫn vận hành hệ thống MRV giảm nhẹ phát thải để đảm bảo tính nhất quán trong đo lường và báo cáo.

Những sai sót phổ biến khi doanh nghiệp tự xây dựng kịch bản BAU

Trong quá trình tự xây dựng kịch bản BAU, nhiều doanh nghiệp thường gặp phải các lỗi kỹ thuật làm giảm tính chính xác của báo cáo:

• Chọn năm cơ sở không phù hợp: Chọn năm có hoạt động sản xuất biến động bất thường (ví dụ: năm bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh hoặc thiên tai) khiến đường cơ sở bị lệch.
• Dự báo thiếu thực tế: Đưa ra giả định tăng trưởng quá cao hoặc quá thấp so với năng lực thực tế của thị trường và doanh nghiệp.
• Bỏ sót nguồn phát thải: Không tính toán đầy đủ các nguồn phát thải gián tiếp hoặc phát thải rò rỉ từ các hệ thống phụ trợ.
• Áp dụng sai hệ số phát thải: Sử dụng hệ số phát thải cũ hoặc không phù hợp với đặc thù công nghệ của Việt Nam.

Giải pháp tư vấn kiểm kê và lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính từ Envi Solutions

Xây dựng kịch bản phát thải thông thường (BAU) đòi hỏi chuyên môn sâu về kỹ thuật môi trường và sự am hiểu tường tận các quy định pháp lý. Với vai trò là đơn vị tư vấn môi trường chuyên nghiệp, Envi Solutions mang đến giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình này.

Dịch vụ của chúng tôi bao gồm:

• Hỗ trợ kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở chuẩn xác theo Thông tư của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Xây dựng kịch bản phát thải thông thường (BAU) khoa học, sát thực tế vận hành của doanh nghiệp.
• Lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và hỗ trợ thiết lập hệ thống MRV hoàn chỉnh.
• Tư vấn các giải pháp kỹ thuật tối ưu hóa năng lượng và giảm thiểu phát thải hiệu quả.

Để được tư vấn chi tiết và nhận báo giá dịch vụ phù hợp với quy mô doanh nghiệp, quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về kịch bản phát thải thông thường

Kịch bản BAU có được thay đổi sau khi đã công bố không?

Kịch bản BAU có thể được điều chỉnh nếu doanh nghiệp có sự thay đổi lớn về cấu trúc vận hành, chẳng hạn như thay đổi hoàn toàn công nghệ sản xuất cốt lõi, sáp nhập hoặc thu hẹp quy mô lớn ngoài dự kiến ban đầu. Việc điều chỉnh phải được giải trình rõ ràng trong các báo cáo định kỳ gửi cơ quan quản lý.

Sự khác biệt giữa kịch bản BAU và kịch bản giảm nhẹ là gì?

Kịch bản BAU phản ánh lượng phát thải khi không có biện pháp can thiệp mới. Trong khi đó, kịch bản giảm nhẹ (Mitigation Scenario) là dự báo lượng phát thải sau khi doanh nghiệp đã áp dụng các giải pháp công nghệ, tiết kiệm năng lượng hoặc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo nhằm cắt giảm phát thải.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ có bắt buộc phải xây dựng kịch bản BAU không?

Hiện tại, nghĩa vụ xây dựng kịch bản BAU và kế hoạch giảm nhẹ phát thải bắt buộc áp dụng đối với các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vừa và nhỏ nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu cũng nên chủ động xây dựng để đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.