Giảm phát thải methane: Quy định pháp lý và giải pháp doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần giảm phát thải methane vì đây là khí nhà kính mạnh có tiềm năng làm nóng toàn cầu gấp 28-30 lần CO2, đồng thời để tuân thủ Quyết định 942/QĐ-TTg và Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Các giải pháp thực thi hiệu quả bao gồm kiểm kê khí nhà kính, thu hồi khí biogas, tối ưu hóa xử lý nước thải và phân loại rác tại nguồn. Việc chủ động kiểm soát nguồn phát thải này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn mở ra cơ hội tối ưu hóa chi phí vận hành thông qua các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Giảm phát thải methane là gì và tại sao lại cấp bách đối với doanh nghiệp?

Khí mê-tan (CH4) là một trong những tác nhân chính gây ra hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu. Mặc dù thời gian tồn tại trong khí quyển của methane ngắn hơn carbon dioxide (CO2), nhưng khả năng hấp thụ nhiệt của nó lại vượt trội hơn rất nhiều. Trong chu kỳ 100 năm, tiềm năng làm nóng toàn cầu (GWP) của methane cao gấp 28-30 lần so với CO2, và con số này lên tới hơn 80 lần nếu tính trong chu kỳ ngắn hạn 20 năm.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất, việc kiểm soát và thực hiện các giải pháp giảm phát thải methane đã không còn là hoạt động tự nguyện mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Khi các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng thắt chặt, những đơn vị chậm trễ trong việc chuyển đổi sẽ phải đối mặt với nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh, bị hạn chế tiếp cận nguồn vốn xanh và gặp khó khăn khi xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường quốc tế nghiêm ngặt.

Bên cạnh đó, việc rò rỉ hoặc phát thải methane không kiểm soát từ các hệ thống xử lý chất thải, nước thải hay quá trình sản xuất chính là sự lãng phí nguồn năng lượng tiềm năng. Thu hồi và tái sử dụng methane hiệu quả giúp doanh nghiệp tự chủ một phần năng lượng, giảm chi phí vận hành và xây dựng hình ảnh thương hiệu bền vững.

Khung pháp lý và mục tiêu quốc gia về giảm phát thải khí methane tại Việt Nam

Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong nỗ lực chung của toàn cầu nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu. Tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã tham gia tuyên bố Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu, hướng tới mục tiêu giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính siêu ấm này vào cuối thập kỷ.

Để hiện thực hóa cam kết quốc tế, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 942/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030. Theo quyết định này, Việt Nam đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải khí methane vào năm 2030 so với mức của năm 2020. Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, khai thác dầu khí và khai thác than.

Song song đó, Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn. Theo đó, các cơ sở phát thải khí nhà kính lớn thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ, xây dựng báo cáo phát thải khí nhà kính và triển khai các biện pháp giảm nhẹ phù hợp. Việc không tuân thủ các nghĩa vụ báo cáo hoặc không thực hiện đúng lộ trình giảm nhẹ có thể dẫn đến các chế tài xử phạt hành chính theo quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường.

Các nguồn phát thải methane chính trong hoạt động sản xuất và vận hành của doanh nghiệp

Để xây dựng một kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan hiệu quả, trước hết doanh nghiệp cần nhận diện chính xác các nguồn phát sinh khí thải trong chuỗi hoạt động của mình. Khí methane thường phát sinh từ các nguồn chủ yếu sau:

• Hệ thống xử lý nước thải: Các bể xử lý kỵ khí (yếm khí) không được kiểm soát hoặc không có hệ thống thu hồi khí là nguồn phát sinh khí mê-tan (CH4) rất lớn do quá trình phân hủy chất hữu cơ của vi sinh vật.
• Quản lý chất thải rắn: Rác thải hữu cơ từ quá trình sản xuất hoặc sinh hoạt của công nhân viên nếu không được phân loại và xử lý đúng cách sẽ bị phân hủy kỵ khí tại các bãi chôn lấp, tạo ra lượng lớn khí methane thoát vào khí quyển.
• Hoạt động nông nghiệp và chăn nuôi: Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp tuần hoàn hoặc chế biến thực phẩm có vùng nguyên liệu chăn nuôi, quá trình tiêu hóa của động vật ăn cỏ và quản lý phân thải là nguồn phát thải methane đặc biệt lớn.
• Rò rỉ từ hệ thống năng lượng: Quá trình vận chuyển, lưu trữ và sử dụng nhiên liệu hóa thạch (như khí thiên nhiên, than đá) phục vụ lò hơi, lò nung cũng có thể gây thất thoát methane ra môi trường.

Giải pháp kỹ thuật giảm phát thải methane hiệu quả trong quản lý chất thải và nước thải

Sau khi xác định được nguồn phát thải thông qua hoạt động kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp giảm phát thải methane mang tính kỹ thuật và công nghệ để tối ưu hóa hiệu quả giảm nhẹ.

Ứng dụng công nghệ biogas và thu hồi năng lượng

Đối với các nhà máy có lượng nước thải hữu cơ cao (như ngành chế biến thực phẩm, tinh bột sắn, bia rượu, chăn nuôi), việc xây dựng hệ thống hầm ủ hoặc bể phản ứng kỵ khí có nắp thu hồi khí là giải pháp tối ưu. Lượng khí thu hồi được dẫn qua hệ thống lọc tạp chất để làm nhiên liệu đốt cho lò hơi hoặc chạy máy phát điện. Đây là giải pháp giảm phát thải methane trực tiếp, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt nhờ giảm lượng điện, gas tiêu thụ.

Tối ưu hóa quy trình xử lý nước thải

Doanh nghiệp có thể chuyển đổi một phần quy trình xử lý từ kỵ khí sang hiếu khí đối với các nguồn thải phù hợp, hoặc cải tiến công nghệ vận hành bể kỵ khí để kiểm soát chặt chẽ dòng khí sinh ra. Việc giám sát liên tục các thông số vận hành như pH, nhiệt độ và tải lượng hữu cơ giúp vi sinh vật hoạt động ổn định, hạn chế tối đa việc phát thải khí nhà kính ngoài ý muốn.

Phân loại và xử lý chất thải rắn tại nguồn

Triển khai phân loại triệt để rác thải hữu cơ tại nguồn để đưa vào các nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ (composting) thay vì đem chôn lấp. Quá trình ủ phân hữu cơ hiếu khí được kiểm soát tốt sẽ chuyển hóa carbon thành CO2 thay vì methane, giúp giảm đáng kể tác động làm nóng toàn cầu.

Quy trình xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính một cách bài bản, doanh nghiệp cần tuân thủ một quy trình khoa học và có tính hệ thống:

1. Thực hiện kiểm kê khí nhà kính: Xác định ranh giới phát thải, thu thập số liệu hoạt động và tính toán lượng phát thải khí nhà kính (bao gồm CO2, CH4, N2O…) theo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064 hoặc hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
2. Xác định mục tiêu và xây dựng kế hoạch: Dựa trên kết quả kiểm kê, doanh nghiệp thiết lập mục tiêu giảm phát thải cụ thể cho từng giai đoạn, phù hợp với định hướng của Quyết định 942/QĐ-TTg.
3. Lựa chọn và áp dụng biện pháp giảm nhẹ: Đánh giá tính khả thi về mặt kỹ thuật và tài chính của các giải pháp như cải tiến công nghệ, chuyển đổi năng lượng sạch hay áp dụng các biện pháp cắt giảm phát thải khí nhà kính phù hợp với đặc thù vận hành.
4. Thiết lập hệ thống giám sát và báo cáo: Xây dựng hệ thống MRV giảm nhẹ phát thải (Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định) để theo dõi sát sao tiến độ thực hiện. Doanh nghiệp có thể tham khảo quy trình theo dõi giảm phát thải tiêu chuẩn để đảm bảo tính minh bạch và chính xác của dữ liệu trước khi nộp báo cáo phát thải khí nhà kính lên cơ quan quản lý.

Envi Solutions: Đối tác tư vấn giải pháp giảm phát thải methane và kiểm kê khí nhà kính uy tín

Việc tự xây dựng và triển khai kế hoạch giảm phát thải methane đòi hỏi chuyên môn sâu về kỹ thuật môi trường lẫn sự am hiểu tường tận về các quy định pháp lý hiện hành. Envi Solutions tự hào là đơn vị đồng hành tin cậy của các doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Chúng tôi cung cấp gói dịch vụ toàn diện bao gồm:

• Tư vấn và thực hiện kiểm kê khí nhà kính, lập báo cáo phát thải khí nhà kính theo đúng quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường và Nghị định 06/2022/NĐ-CP.
• Xây dựng kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan và các khí nhà kính khác tối ưu cho từng ngành nghề sản xuất.
• Tư vấn thiết kế, cải tạo hệ thống xử lý nước thải, ứng dụng công nghệ biogas và các giải pháp quản lý chất thải tuần hoàn.
• Hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập hệ thống giám sát nội bộ, chuẩn bị hồ sơ thẩm định phục vụ mục tiêu xuất khẩu hoặc tham gia thị trường carbon.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và am hiểu thực tế, Envi Solutions cam kết mang đến những giải pháp thực tế, hiệu quả kinh tế cao và tuân thủ pháp luật tuyệt đối.

Thông tin liên hệ Envi Solutions:
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về giảm phát thải methane trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp nào bắt buộc phải thực hiện kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính?

Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở có lượng phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương (CO2tđ) trở lên, hoặc thuộc các ngành danh mục bắt buộc (như nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp có tiêu thụ năng lượng lớn, các nhà máy xử lý chất thải quy mô lớn) phải thực hiện kiểm kê và báo cáo định kỳ.

Lợi ích kinh tế trực tiếp khi doanh nghiệp đầu tư hệ thống thu hồi khí methane là gì?

Đầu tư hệ thống thu hồi methane (như công nghệ biogas) giúp doanh nghiệp tự chủ nguồn năng lượng tại chỗ để đốt lò hơi hoặc phát điện, giảm trực tiếp chi phí mua điện, than hoặc gas. Ngoài ra, việc giảm phát thải giúp doanh nghiệp tránh được các khoản phạt vi phạm môi trường và tạo cơ hội bán tín chỉ carbon trong tương lai.

Quyết định 942/QĐ-TTg đặt ra yêu cầu gì đối với ngành quản lý chất thải?

Quyết định 942/QĐ-TTg yêu cầu đến năm 2030 phải giảm phát thải methane trong quản lý chất thải rắn thông qua việc hạn chế chôn lấp chất thải hữu cơ trực tiếp, tăng cường phân loại rác tại nguồn, tái chế, làm phân compost và thu hồi khí bãi rác để phát điện hoặc đốt tiêu hủy.

Làm thế nào để kiểm soát rò rỉ khí methane trong hệ thống đường ống của nhà máy?

Doanh nghiệp cần thực hiện chương trình phát hiện và khắc phục rò rỉ (LDAR) định kỳ bằng cách sử dụng các thiết bị đo chuyên dụng như camera hồng ngoại phát hiện khí (OGI) hoặc máy dò khí cầm tay tại các khớp nối, van và mặt bích của hệ thống dẫn khí.