Giảm phát thải chuỗi cung ứng: Giải pháp Scope 3 toàn diện

Để giảm phát thải trong chuỗi cung ứng (Scope 3) hiệu quả và đúng tiêu chuẩn, doanh nghiệp cần thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo chuẩn GHG Protocol, chuẩn hóa quy trình thu thập dữ liệu từ các nhà cung ứng, tối ưu hóa hoạt động logistics xanh, cải tiến thiết kế sản phẩm tuần hoàn và hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp. Nhận diện đúng bản chất và nguồn gốc phát thải gián tiếp này là bước đi chiến lược giúp các doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắt khe từ thị trường quốc tế, bảo vệ vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và tối ưu hóa chi phí vận hành dài hạn.

Giảm phát thải chuỗi cung ứng là gì? Câu trả lời trực tiếp cho doanh nghiệp

Giảm phát thải chuỗi cung ứng là quá trình đo lường, quản lý và cắt giảm lượng khí nhà kính phát sinh từ toàn bộ các hoạt động gián tiếp nằm ngoài ranh giới kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng thuộc chuỗi giá trị của họ. Các hoạt động này kéo dài từ khâu khai thác nguyên liệu thô, sản xuất của nhà cung ứng, vận chuyển, phân phối cho đến giai đoạn tiêu dùng và xử lý cuối vòng đời sản phẩm.

Theo tiêu chuẩn quốc tế về kiểm kê khí nhà kính, phát thải của một tổ chức được chia thành ba nhóm chính:

• Scope 1 (Phát thải trực tiếp): Phát sinh từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp, chẳng hạn như khí thải từ lò đốt, phương tiện vận tải của công ty.
• Scope 2 (Phát thải gián tiếp từ năng lượng): Phát sinh từ việc tiêu thụ điện, hơi nước, nhiệt hoặc khí lạnh mà doanh nghiệp mua từ bên ngoài để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Scope 3 (Phát thải gián tiếp khác): Toàn bộ lượng phát thải xảy ra trong chuỗi giá trị, bao gồm cả chiều thượng nguồn (nhà cung cấp nguyên liệu, dịch vụ vận chuyển) và chiều hạ nguồn (sử dụng và thải bỏ sản phẩm).

Như vậy, việc kiểm soát và thực hiện các giảm phát thải khí nhà kính chuỗi cung ứng thực chất là tập trung giải quyết bài toán Scope 3 – phần phát thải thường chiếm tỷ trọng lớn nhất nhưng lại phức tạp nhất trong hành trình hướng tới Net Zero.

Tại sao giảm phát thải Scope 3 trong chuỗi cung ứng lại là bài toán sống còn?

Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị sản xuất và xuất khẩu tại Việt Nam, việc giảm phát thải scope 3 không còn là hoạt động khuyến khích tự nguyện mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế.

Thứ nhất, phát thải Scope 3 chiếm tỷ trọng áp đảo. Theo báo cáo từ Carbon Trust và khảo sát thực tế, lượng phát thải từ chuỗi cung ứng (Scope 3) thường chiếm từ 70% đến hơn 90% tổng dấu chân carbon của một doanh nghiệp. Nếu chỉ tập trung cắt giảm Scope 1 và Scope 2, doanh nghiệp mới chỉ giải quyết được phần nổi của tảng băng chìm.

Thứ hai, áp lực từ các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng gia tăng. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu hay các quy định báo cáo ESG nghiêm ngặt từ Mỹ và các quốc gia phát triển đòi hỏi các nhà nhập khẩu phải minh bạch hóa dấu chân carbon của toàn bộ sản phẩm. Nếu các nhà cung ứng Việt Nam không thể cung cấp dữ liệu phát thải hoặc không có lộ trình giảm thiểu rõ ràng, họ sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Thứ ba, đây là cơ hội để tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc chủ động quản lý phát thải carbon trong chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp phát hiện các điểm nghẽn gây lãng phí năng lượng, nguyên vật liệu, từ đó cải tiến quy trình vận hành và xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững với các đối tác chiến lược.

Những thách thức lớn nhất khi quản lý phát thải carbon trong chuỗi cung ứng

Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng, phần lớn doanh nghiệp khi bắt tay vào hành động đều gặp phải những rào cản mang tính hệ thống sau:

Sự thiếu hụt và không đồng nhất của dữ liệu

Thách thức lớn nhất nằm ở việc thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nhà cung cấp. Nhiều nhà cung ứng quy mô vừa và nhỏ (Tier 1, Tier 2) chưa từng thực hiện kiểm kê khí nhà kính, dẫn đến việc thiếu dữ liệu thực tế (primary data). Doanh nghiệp thường phải sử dụng dữ liệu trung bình ngành (secondary data), làm giảm độ chính xác của báo cáo dấu chân carbon sản phẩm.

Chuỗi cung ứng phức tạp và phân tán

Một sản phẩm hoàn chỉnh có thể được cấu thành từ hàng trăm linh kiện, nguyên liệu đi qua nhiều quốc gia và nhà thầu phụ khác nhau. Việc truy xuất nguồn gốc và đo lường phát thải từ đầu nguồn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và hệ thống quản lý thông tin cực kỳ tinh vi mà không phải doanh nghiệp nào cũng tự xây dựng được.

Thiếu năng lực chuyên môn và nguồn lực tài chính

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GHG Protocol đòi hỏi đội ngũ nhân sự có chuyên môn sâu về môi trường và biến đổi khí hậu. Đồng thời, chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp công nghệ, chuyển đổi năng lượng hay nâng cấp hệ thống logistics xanh cũng là một áp lực tài chính không nhỏ đối với các doanh nghiệp tầm trung.

Quy trình 5 bước kiểm kê khí nhà kính chuỗi cung ứng theo GHG Protocol

Để xây dựng một chiến lược giảm thiểu hiệu quả, trước hết doanh nghiệp cần biết rõ mình đang phát thải bao nhiêu và ở đâu. Tiêu chuẩn GHG Protocol (Corporate Value Chain Standard) cung cấp một khung phương pháp luận chuẩn hóa gồm 5 bước:

1. Xác định ranh giới chuỗi giá trị: Doanh nghiệp rà soát và lựa chọn các danh mục phát thải Scope 3 liên quan nhất trong số 15 danh mục được GHG Protocol quy định (bao gồm hàng hóa mua vào, vận chuyển, chất thải phát sinh, đi lại của nhân viên, sử dụng sản phẩm bán ra…).
2. Thu thập dữ liệu hoạt động: Thiết lập quy trình thu thập dữ liệu từ các phòng ban nội bộ và gửi bộ câu hỏi chuẩn hóa đến các nhà cung ứng chính để thu thập số liệu tiêu thụ năng lượng, nguyên liệu thô và cự ly vận chuyển.
3. Áp dụng hệ số phát thải phù hợp: Lựa chọn các hệ số phát thải uy tín từ các cơ sở dữ liệu quốc tế hoặc quốc gia để quy đổi các số liệu hoạt động thành lượng phát thải khí nhà kính tương đương (CO2e).
4. Tính toán và phân tích kết quả: Thực hiện tính toán tổng lượng phát thải Scope 3, phân bổ theo từng danh mục và từng nhà cung ứng để xác định các “điểm nóng” phát thải (hotspots).
5. Báo cáo và xác minh: Lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính chuỗi cung ứng minh bạch, sẵn sàng cho việc kiểm toán độc lập bởi các tổ chức chứng nhận bên thứ ba.

Các giải pháp giảm phát thải chuỗi cung ứng thực tế và hiệu quả

Sau khi đã có bức tranh rõ ràng từ kết quả kiểm kê, doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp giảm phát thải chuỗi cung ứng mang tính thực tiễn cao:

Hợp tác và nâng cao năng lực cho nhà cung ứng

Doanh nghiệp không thể tự mình giảm Scope 3 nếu không có sự đồng hành của các đối tác. Hãy bắt đầu bằng việc thiết lập các tiêu chí mua sắm xanh, ưu tiên lựa chọn nhà cung cấp có chứng nhận ESG hoặc cam kết giảm phát thải. Đồng thời, tổ chức các chương trình đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật để hỗ trợ nhà cung ứng thực hiện kiểm kê và tối ưu hóa năng lượng tại nhà máy của họ.

Cải tiến thiết kế sản phẩm theo hướng tuần hoàn

Giảm phát thải ngay từ khâu thiết kế bằng cách sử dụng nguyên liệu tái chế, nguyên liệu có nguồn gốc sinh học hoặc dễ phân hủy. Thiết kế sản phẩm dễ sửa chữa, tái sử dụng hoặc tái chế sẽ giúp giảm thiểu đáng kể lượng phát thải ở giai đoạn cuối vòng đời sản phẩm (hạ nguồn).

Tối ưu hóa quản lý nguyên vật liệu và chất thải

Áp dụng các nguyên lý sản xuất tinh gọn để giảm thiểu hao hụt nguyên liệu trong quá trình sản xuất. Thiết lập hệ thống thu hồi sản phẩm cũ hoặc phụ phẩm để tái chế, biến chất thải của quy trình này thành nguyên liệu đầu vào của quy trình khác trong chuỗi giá trị.

Vai trò của logistics xanh trong việc cắt giảm dấu chân carbon chuỗi giá trị

Hoạt động vận chuyển và phân phối thường là nguồn phát thải Scope 3 chiếm tỷ trọng lớn trong hầu hết các ngành công nghiệp. Do đó, việc thực hiện giảm phát thải trong hoạt động logistics đóng vai trò then chốt.

Các tập đoàn lớn tại Việt Nam đang tích cực phối hợp cùng đối tác để thúc đẩy sáng kiến giảm phát thải trong chuỗi cung ứng thông qua việc tối ưu hóa mạng lưới vận tải. Doanh nghiệp có thể áp dụng các biện pháp cụ thể như:

• Tối ưu hóa tuyến đường và tải trọng: Sử dụng phần mềm quản lý vận tải (TMS) để lập lộ trình thông minh, tránh xe chạy rỗng chiều về và tối đa hóa hệ số sử dụng phương tiện.
• Chuyển đổi phương thức vận tải: Ưu tiên chuyển đổi từ đường bộ sang đường thủy hoặc đường sắt đối với các chặng vận chuyển nội địa cự ly dài nhằm giảm cường độ phát thải trên mỗi tấn-km.
• Sử dụng phương tiện thân thiện với môi trường: Từng bước chuyển đổi đội xe vận chuyển sang xe điện hoặc xe sử dụng nhiên liệu sinh học, đồng thời khuyến khích các nhà thầu phụ logistics áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt.

Dịch vụ tư vấn giải pháp giảm phát thải chuỗi cung ứng toàn diện tại Envi Solutions

Việc tự triển khai kiểm kê và xây dựng lộ trình giảm phát thải Scope 3 đòi hỏi nguồn lực chuyên môn rất lớn và sự am hiểu sâu sắc về các tiêu chuẩn quốc tế như GHG Protocol, SBTi, CDP. Đồng hành cùng một đơn vị tư vấn chuyên nghiệp là giải pháp tối ưu giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý.

Envi Solutions tự hào là đối tác tin cậy của các doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Chúng tôi cung cấp gói dịch vụ tư vấn toàn diện bao gồm:

• Đào tạo nhận thức và hướng dẫn phương pháp luận kiểm kê khí nhà kính chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp và các nhà cung cấp vệ tinh.
• Khảo sát, thu thập và chuẩn hóa dữ liệu phát thải Scope 3 theo đúng tiêu chuẩn GHG Protocol.
• Xây dựng mô hình tính toán dấu chân carbon sản phẩm (Product Carbon Footprint – PCF) phục vụ yêu cầu xuất khẩu.
• Tư vấn xây dựng lộ trình và đề xuất các giải pháp giảm phát thải khả thi, tối ưu hóa chi phí vận hành và logistics.
• Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ báo cáo phục vụ các yêu cầu kiểm toán, chứng nhận quốc tế và công bố thông tin ESG.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn, Envi Solutions cam kết mang lại những giải pháp thiết thực, giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ quy định mà còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường quốc tế.

Thông tin liên hệ Envi Solutions:

• Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
• Hotline: 0986 301 755
• Email: info@envi-solutions.com
• Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về giảm phát thải chuỗi cung ứng

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có cần thực hiện giảm phát thải Scope 3 không?

Có. Mặc dù các quy định pháp lý hiện tại thường tập trung vào các doanh nghiệp lớn, nhưng các SMEs nằm trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia hoặc xuất khẩu sang EU, Mỹ đều phải thực hiện kiểm kê và giảm phát thải theo yêu cầu của đối tác mua hàng để giữ vững đơn hàng.

Sự khác biệt giữa dữ liệu thực tế (Primary Data) và dữ liệu trung bình (Secondary Data) là gì?

Primary data là dữ liệu phát thải cụ thể thu thập trực tiếp từ hoạt động sản xuất của nhà cung cấp. Secondary data là dữ liệu ước tính dựa trên mức trung bình của ngành hoặc quốc gia. Việc sử dụng nhiều primary data giúp báo cáo của doanh nghiệp có độ chính xác và độ tin cậy cao hơn đối với các tổ chức đánh giá quốc tế.

Làm thế nào để khuyến khích các nhà cung cấp chia sẻ dữ liệu phát thải?

Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc truyền thông rõ ràng về lợi ích chung, cung cấp các biểu mẫu thu thập dữ liệu đơn giản, hỗ trợ đào tạo kỹ thuật và có thể lồng ghép các tiêu chí ưu tiên đơn hàng dài hạn cho những nhà cung cấp chủ động hợp tác chia sẻ dữ liệu.

Tiêu chuẩn nào được thừa nhận rộng rãi nhất để kiểm kê phát thải chuỗi cung ứng?

Tiêu chuẩn “Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard” thuộc GHG Protocol là tiêu chuẩn quốc tế được thừa nhận rộng rãi nhất hiện nay, được các tổ chức lớn như CDP, SBTi khuyến nghị sử dụng.