Giảm phát thải Scope 3: Lộ trình xanh hóa chuỗi cung ứng

Để xây dựng lộ trình giảm phát thải Scope 3 hiệu quả, doanh nghiệp cần thực hiện quy trình 5 bước: kiểm kê và xác định nguồn phát thải trọng yếu, thiết lập mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTi), hợp tác chặt chẽ với nhà cung ứng, triển khai các giải pháp giảm thiểu thực tế, và liên tục giám sát, báo cáo kết quả. Việc chủ động kiểm soát phát thải phạm vi 3 không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế mà còn tối ưu hóa chi phí vận hành trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Giảm phát thải Scope 3 là gì và tại sao lại quan trọng?

Phát thải Scope 3 (hay phát thải phạm vi 3) là tất cả các khoản phát thải gián tiếp xảy ra trong chuỗi giá trị của một doanh nghiệp, bao gồm cả hoạt động thượng nguồn (nhà cung ứng) và hạ nguồn (khách hàng tiêu dùng). Khác với Scope 1 (phát thải trực tiếp từ nguồn sở hữu) và Scope 2 (phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ), Scope 3 nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng lại thường chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Theo các nghiên cứu môi trường toàn cầu, phát thải Scope 3 thường chiếm từ 70% đến 90% tổng dấu chân carbon của một doanh nghiệp. Điều này đồng nghĩa với việc nếu chỉ tập trung cắt giảm năng lượng tại văn phòng hay nhà máy nội bộ, doanh nghiệp mới chỉ giải quyết được phần nổi của tảng băng chìm. Việc thực hiện giảm phát thải Scope 3 đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp muốn tham gia vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Dưới áp lực ngày càng lớn từ các định chế tài chính, tiêu chuẩn ESG và các thị trường xuất khẩu lớn như EU hay Mỹ, việc minh bạch hóa thông tin môi trường là điều kiện tiên quyết để duy trì lợi thế cạnh tranh. Theo báo cáo của Dân trí về áp lực Scope 3, các tập đoàn đa quốc gia hiện nay đang bắt đầu áp dụng các biện pháp hỗ trợ và giám sát chặt chẽ đối với các nhà cung ứng tại Việt Nam để đảm bảo toàn bộ chuỗi giá trị đạt mục tiêu Net Zero.

Phân loại 15 danh mục phát thải Scope 3 theo tiêu chuẩn GHG Protocol

Để thực hiện kiểm kê khí nhà kính scope 3 một cách chuẩn xác, các tổ chức trên thế giới đều áp dụng Tiêu chuẩn Corporate Value Chain (Scope 3) của GHG Protocol được phát triển bởi WRI và WBCSD. Tiêu chuẩn này phân chia phát thải phạm vi 3 thành 15 danh mục cụ thể, chia làm hai nhóm chính:

Các hoạt động thượng nguồn (Upstream Activities)

Đây là các nguồn phát thải liên quan đến hàng hóa và dịch vụ mà doanh nghiệp tiếp nhận từ bên ngoài:

• Danh mục 1: Hàng hóa và dịch vụ đã mua.
• Danh mục 2: Tài sản cố định (máy móc, thiết bị, nhà xưởng).
• Danh mục 3: Các hoạt động liên quan đến nhiên liệu và năng lượng không nằm trong Scope 1 hoặc Scope 2.
• Danh mục 4: Vận chuyển và phân phối thượng nguồn (logistics đầu vào).
• Danh mục 5: Chất thải phát sinh trong quá trình vận hành.
• Danh mục 6: Công tác của nhân viên (di chuyển bằng máy bay, tàu hỏa, ô tô công tác).
• Danh mục 7: Việc di chuyển của nhân viên từ nhà đến nơi làm việc.
• Danh mục 8: Tài sản thuê thượng nguồn.

Các hoạt động hạ nguồn (Downstream Activities)

Đây là các nguồn phát thải liên quan đến việc phân phối, sử dụng và xử lý sản phẩm sau khi rời khỏi doanh nghiệp:

• Danh mục 9: Vận chuyển và phân phối hạ nguồn (logistics đầu ra).
• Danh mục 10: Chế biến các sản phẩm bán thành phẩm.
• Danh mục 11: Sử dụng các sản phẩm đã bán (lượng điện năng tiêu thụ của thiết bị trong vòng đời sản phẩm).
• Danh mục 12: Xử lý cuối vòng đời của các sản phẩm đã bán.
• Danh mục 13: Tài sản cho thuê hạ nguồn.
• Danh mục 14: Nhượng quyền thương mại (Franchises).
• Danh mục 15: Các hoạt động đầu tư (thường áp dụng cho các tổ chức tài chính).

Thách thức lớn nhất của doanh nghiệp khi kiểm soát phát thải Scope 3

Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của việc giảm thiểu dấu chân carbon, hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp rất nhiều khó khăn khi bắt tay vào hành động. Thách thức lớn nhất nằm ở tính sẵn có và độ tin cậy của dữ liệu từ các nhà cung ứng.

Do chuỗi cung ứng có tính phân tán cao, việc thu thập dữ liệu phát thải từ hàng trăm đối tác thương mại là một bài toán phức tạp. Có tới 30% nhà cung ứng chưa từng báo cáo bất kỳ dữ liệu phát thải nào theo khảo sát Barometer. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam vẫn chưa có đủ năng lực kỹ thuật hoặc nhân sự chuyên trách để thực hiện kiểm kê khí nhà kính scope 3, dẫn đến việc dữ liệu cung cấp cho doanh nghiệp mua hàng chỉ dừng lại ở mức ước tính hoặc thiếu chính xác.

Bên cạnh đó, việc thiếu các công cụ phần mềm chuyên dụng và quy trình chuẩn hóa khiến việc tổng hợp báo cáo phát thải scope 3 tốn nhiều thời gian và chi phí, cản trở việc đưa ra các quyết định chiến lược kịp thời.

Quy trình 5 bước xây dựng lộ trình giảm phát thải Scope 3 hiệu quả

Để vượt qua các rào cản trên và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, doanh nghiệp cần áp dụng một quy trình bài bản và có hệ thống:

Bước 1: Kiểm kê và xác định nguồn phát thải trọng yếu

Doanh nghiệp không thể quản lý những gì mình không thể đo lường. Bước đầu tiên là tiến hành kiểm kê toàn diện 15 danh mục phát thải theo tiêu chuẩn GHG Protocol. Từ kết quả kiểm kê, doanh nghiệp sẽ xác định được những “điểm nóng” phát thải (hotspots) chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chuỗi giá trị để ưu tiên nguồn lực xử lý.

Bước 2: Thiết lập mục tiêu giảm nhẹ dựa trên cơ sở khoa học

Sau khi có số liệu nền tảng, doanh nghiệp cần thiết lập các mục tiêu cắt giảm cụ thể, có thời hạn rõ ràng. Việc đăng ký mục tiêu theo sáng kiến Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTi) sẽ giúp doanh nghiệp khẳng định cam kết mạnh mẽ và tăng uy tín thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Bước 3: Hợp tác và đồng hành cùng nhà cung ứng

Vì phần lớn phát thải nằm ở phía nhà cung ứng, doanh nghiệp cần chủ động hỗ trợ họ nâng cao năng lực. Các hoạt động bao gồm tổ chức đào tạo về kiểm kê khí nhà kính, chia sẻ công cụ tính toán và thiết lập các tiêu chí mua sắm xanh trong hợp đồng thương mại.

Bước 4: Triển khai các giải pháp giảm phát thải thực tế

Doanh nghiệp tiến hành áp dụng các biện pháp kỹ thuật và vận hành để trực tiếp cắt giảm lượng phát thải gián tiếp. Việc áp dụng các biện pháp cắt giảm phát thải KNK đồng bộ từ khâu thiết kế sản phẩm đến tối ưu hóa chuỗi cung ứng sẽ mang lại hiệu quả tối ưu nhất.

Bước 5: Giám sát, đánh giá và lập báo cáo định kỳ

Doanh nghiệp cần xây dựng một quy trình theo dõi giảm phát thải liên tục để cập nhật số liệu thực tế, đánh giá hiệu quả của các sáng kiến và kịp thời điều chỉnh lộ trình khi cần thiết. Báo cáo phát thải Scope 3 định kỳ sẽ giúp doanh nghiệp duy trì tính minh bạch với các bên liên quan.

Các giải pháp thực tế giúp doanh nghiệp cắt giảm phát thải chuỗi giá trị

Để hiện thực hóa lộ trình cắt giảm, doanh nghiệp có thể áp dụng linh hoạt các giải pháp giảm phát thải scope 3 sau đây:

• Tối ưu hóa logistics và vận chuyển: Chuyển đổi sang các phương tiện vận tải sử dụng năng lượng sạch, tối ưu hóa tuyến đường giao hàng để giảm quãng đường di chuyển không tải, và ưu tiên hợp tác với các đơn vị vận chuyển có cam kết xanh hóa.
• Thiết kế sản phẩm sinh thái (Eco-design): Giảm thiểu lượng nguyên liệu thô sử dụng, tăng cường tỷ lệ vật liệu tái chế, và thiết kế sản phẩm dễ dàng tái chế hoặc phân hủy sinh học ở cuối vòng đời.
• Chuyển đổi sang chuỗi cung ứng xanh: Ưu tiên lựa chọn các nhà cung ứng có chứng nhận ESG, sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất và có lộ trình giảm phát thải rõ ràng.
• Quản lý chất thải hiệu quả: Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu rác thải chôn lấp bằng cách tăng cường tái sử dụng và tái chế chất thải phát sinh trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Dịch vụ tư vấn kiểm kê và giảm phát thải Scope 3 tại Envi Solutions

Việc tự thực hiện kiểm kê và lập báo cáo phát thải Scope 3 đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu và sự am hiểu tường tận về các tiêu chuẩn quốc tế. Với vai trò là đơn vị tư vấn môi trường chuyên nghiệp, Envi Solutions tự hào đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình xanh hóa chuỗi giá trị.

Chúng tôi cung cấp các giải pháp toàn diện bao gồm:

• Tư vấn và thực hiện kiểm kê khí nhà kính Scope 1, 2 và 3 theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Xây dựng báo cáo phát thải Scope 3 chuyên nghiệp phục vụ yêu cầu của đối tác và các tổ chức đánh giá ESG.
• Thiết lập kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính khả thi, tối ưu hóa chi phí vận hành cho doanh nghiệp.
• Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân sự nội bộ và các nhà cung ứng trong chuỗi giá trị.

Để nhận được sự tư vấn chuyên sâu và xây dựng lộ trình giảm phát thải tối ưu nhất cho doanh nghiệp của bạn, vui lòng liên hệ với chúng tôi:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về phát thải Scope 3

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có bắt buộc phải báo cáo Scope 3 không?

Hiện tại, hầu hết các quy định pháp lý bắt buộc tập trung vào các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp SMEs nằm trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia hoặc xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường có rào cản carbon (như CBAM của EU), việc kiểm kê và báo cáo Scope 3 là bắt buộc để duy trì hợp đồng thương mại.

Sự khác biệt lớn nhất giữa Scope 2 và Scope 3 là gì?

Scope 2 chỉ bao gồm phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ năng lượng mua ngoài (như điện, hơi nước, nhiệt). Trong khi đó, Scope 3 bao gồm tất cả các phát thải gián tiếp khác phát sinh từ toàn bộ chuỗi giá trị, từ việc khai thác nguyên liệu thô của nhà cung ứng cho đến khâu tiêu hủy sản phẩm của người tiêu dùng.

Làm thế nào để thu thập dữ liệu Scope 3 từ nhà cung ứng hiệu quả?

Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc phân loại nhà cung ứng theo mức độ đóng góp phát thải, tập trung vào nhóm trọng yếu trước. Sử dụng các bảng khảo sát chuẩn hóa, cung cấp các công cụ tính toán đơn giản và lồng ghép các điều khoản chia sẻ dữ liệu môi trường vào hợp đồng mua bán là những phương pháp hiệu quả.

Việc giảm phát thải Scope 3 có giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí không?

Có. Việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm thiểu lãng phí nguyên vật liệu, cải thiện hiệu quả logistics và thiết kế sản phẩm thông minh hơn không chỉ giúp giảm dấu chân carbon mà còn trực tiếp cắt giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả kinh tế dài hạn cho doanh nghiệp.