Kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp: Quy định và quy trình mới nhất

Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, các cơ sở có phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương trở lên, hoặc thuộc danh mục 2.166 cơ sở cập nhật bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp và xây dựng báo cáo định kỳ. Việc chủ động thực hiện kiểm kê không chỉ giúp tổ chức tuân thủ nghiêm ngặt hành lang pháp lý của Chính phủ Việt Nam mà còn là bước đi chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050).

Kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp là gì? Định nghĩa chuẩn pháp lý

Kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp là hoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải và hấp thụ khí nhà kính, tính toán lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính của cơ sở trong một ranh giới vận hành và ranh giới tổ chức xác định. Kết quả của quá trình này được thể hiện thông qua báo cáo kiểm kê khí nhà kính, phản ánh lượng phát thải quy đổi về đơn vị CO2 tương đương.

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, các loại khí nhà kính chính được kiểm soát bao gồm: Carbon dioxide (CO2), Methane (CH4), Nitrous oxide (N2O), Hydrofluorocarbons (HFCs), Perfluorocarbons (PFCs), Sulfur hexafluoride (SF6) và Nitrogen trifluoride (NF3). Ngoài ra, các chất làm suy giảm tầng ô-dôn được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal cũng nằm trong phạm vi giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý.

Đối tượng doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính theo quy định mới nhất

Không phải mọi tổ chức đều phải thực hiện nghĩa vụ này. Pháp luật hiện hành phân định rõ ràng các đối tượng phải kiểm kê khí nhà kính dựa trên quy mô phát thải và lĩnh vực hoạt động đặc thù.

Tiêu chí xác định cơ sở bắt buộc kiểm kê

Nghĩa vụ pháp lý được áp dụng cho các cơ sở có mức phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương trở lên hoặc thuộc các trường hợp cụ thể sau:

• Nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp có tổng lượng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên.
• Công ty kinh doanh vận tải đường bộ có tổng tiêu thụ nhiên liệu hằng năm từ 1.000 TOE trở lên.
• Tòa nhà thương mại có tổng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 TOE trở lên.
• Bệnh viện, cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất vận hành hằng năm theo quy định riêng của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Danh mục cơ sở cập nhật theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg

Ngày 13/08/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg cập nhật danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê. Danh sách mới này bao gồm 2.166 cơ sở (tăng so với danh mục cũ tại Quyết định 01/2022/QĐ-TTg), thuộc các ngành trọng điểm như năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng, các quá trình công nghiệp, nông – lâm nghiệp và sử dụng đất, và quản lý chất thải.

Tại sao doanh nghiệp cần thực hiện kiểm kê khí nhà kính ngay hôm nay?

Việc thực hiện kiểm kê không đơn thuần là đối phó với thanh tra môi trường mà mang lại những giá trị thực tế cho sự phát triển dài hạn của tổ chức.

Tránh rủi ro pháp lý và chế tài xử phạt

Theo lộ trình quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải nộp báo cáo kiểm kê định kỳ. Việc không tuân thủ, chậm nộp hoặc cung cấp số liệu không trung thực sẽ chịu các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đồng thời bị công khai thông tin vi phạm trên các cổng thông tin của cơ quan quản lý.

Vượt qua rào cản thương mại quốc tế (CBAM, ESG)

Các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh Châu Âu (EU) đang áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Nếu không có số liệu kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp chuẩn xác, sản phẩm xuất khẩu sẽ phải chịu mức thuế carbon rất cao, làm mất đi lợi thế cạnh tranh về giá. Đồng thời, việc minh bạch hóa dữ liệu phát thải là điểm cộng lớn khi doanh nghiệp thực hiện báo cáo phát triển bền vững (ESG) để thu hút vốn đầu tư ngoại.

Tối ưu hóa chi phí vận hành và tham gia thị trường carbon

Quá trình kiểm kê giúp ban lãnh đạo nhận diện rõ những công đoạn tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải cao. Từ đó, doanh nghiệp có thể áp dụng các biện pháp giảm nhẹ phát thải, tiết kiệm chi phí điện, nước, nhiên liệu. Lượng phát thải cắt giảm thành công có thể quy đổi thành tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường trong tương lai.

Quy trình kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp chuẩn ISO 14064-1

Để đảm bảo tính chính xác và được thừa nhận quốc tế, quy trình kiểm kê khí nhà kính thường được thiết lập dựa trên tiêu chuẩn ISO 14064-1 và các hướng dẫn chuyên ngành từ Bộ Tài nguyên và Môi trường.

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: Xác định rõ các nhà máy, văn phòng, phương tiện vận chuyển thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp tham gia vào quá trình tính toán.
2. Nhận diện các nguồn phát thải: Phân loại nguồn phát thải thành phát thải trực tiếp (Scope 1 – từ hoạt động đốt nhiên liệu tại vòi, rò rỉ gas…) và phát thải gián tiếp (Scope 2 – từ điện năng tiêu thụ; Scope 3 – từ chuỗi cung ứng, đi lại của nhân viên).
3. Thu thập số liệu hoạt động: Tổng hợp hóa đơn điện, lượng xăng dầu tiêu thụ, khối lượng nguyên liệu đầu vào, lượng chất thải phát sinh trong năm tài chính.
4. Tính toán lượng phát thải: Áp dụng công thức: Lượng phát thải = Số liệu hoạt động x Hệ số phát thải tương ứng (do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc IPCC ban hành).
5. Xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính: Trình bày số liệu theo đúng biểu mẫu quy định, phân tích xu hướng phát thải và đề xuất các giải pháp giảm nhẹ phát thải khả thi.

Các khó khăn thường gặp của doanh nghiệp khi tự thực hiện kiểm kê

Nhiều tổ chức gặp trở ngại lớn khi tự triển khai hoạt động này do tính chất kỹ thuật phức tạp:

• Thiếu nhân sự chuyên môn: Đội ngũ nội bộ chưa am hiểu sâu về các hệ số phát thải và phương pháp luận tính toán theo chuẩn ISO 14064-1.
• Khó khăn trong thu thập dữ liệu: Số liệu hoạt động phân tán ở nhiều phòng ban, không đồng bộ hoặc thiếu tính hệ thống, dẫn đến sai số lớn khi tính toán CO2 tương đương.
• Cập nhật văn bản pháp luật chậm: Các quy định kiểm kê khí nhà kính thường xuyên được cập nhật, doanh nghiệp dễ áp dụng sai biểu mẫu hoặc thiếu các hồ sơ kiểm định đi kèm.

Giải pháp tư vấn và dịch vụ kiểm kê khí nhà kính trọn gói từ Envi Solutions

Để tối ưu hóa thời gian và đảm bảo tính pháp lý tuyệt đối cho hồ sơ, việc hợp tác với một đơn vị chuyên nghiệp là giải pháp tối ưu nhất. Envi Solutions tự hào là đối tác tin cậy đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi xanh.

Chúng tôi cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính trọn gói với các hạng mục chuyên sâu:

• Khảo sát thực tế, xác định ranh giới phát thải tối ưu cho từng mô hình nhà máy, tòa nhà.
• Xây dựng hệ thống thu thập số liệu hoạt động khoa học, giảm thiểu sai sót.
• Tính toán phát thải chính xác bằng phần mềm và hệ số cập nhật mới nhất.
• Lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính hoàn chỉnh, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thẩm định của cơ quan chức năng.
• Tư vấn lộ trình giảm nhẹ phát thải, tối ưu hóa chi phí vận hành hướng tới Net Zero.

Về mặt chi phí kiểm kê khí nhà kính, Envi Solutions sẽ xây dựng phương án ngân sách linh hoạt dựa trên quy mô nhà xưởng, số lượng nguồn phát thải thực tế và yêu cầu cụ thể của từng ngành nghề, đảm bảo tính kinh tế cao nhất cho doanh nghiệp.

Để nhận tư vấn chuyên sâu và báo giá chi tiết, quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp

Doanh nghiệp thuộc Quyết định 13/2024/QĐ-TTg phải nộp báo cáo lần đầu khi nào?

Theo lộ trình quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê và nộp báo cáo kiểm kê định kỳ 2 năm một lần. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát danh sách tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg để chuẩn bị số liệu hoạt động và hoàn thiện báo cáo nộp lên Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo đúng thời hạn quy định của cơ quan quản lý.

Hệ số phát thải được lấy từ nguồn nào để tính toán?

Hệ số phát thải dùng trong tính toán phải được áp dụng theo danh mục hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành hoặc cập nhật mới nhất. Trong trường hợp một số nguồn phát thải đặc thù chưa có hệ số trong nước, doanh nghiệp có thể tham khảo hệ số do Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) công bố.

Sự khác biệt giữa Scope 1, Scope 2 và Scope 3 là gì?

Scope 1 là phát thải trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát (như đốt dầu DO trong máy phát điện). Scope 2 là phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ năng lượng được mua ngoài (như điện lưới). Scope 3 là tất cả các phát thải gián tiếp khác xảy ra trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp (như vận chuyển nguyên liệu của nhà cung cấp, rác thải sinh hoạt của nhân viên).

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính có cần bên thứ ba thẩm định không?

Có. Để đảm bảo tính khách quan và có giá trị pháp lý khi nộp lên cơ quan quản lý nhà nước hoặc sử dụng cho mục đích thương mại quốc tế, báo cáo kiểm kê cần được thẩm định bởi đơn vị có chức năng thẩm định độc lập được Bộ Tài nguyên và Môi trường công nhận.