Cách tính Scope 2: Hướng dẫn kiểm kê phát thải gián tiếp chuẩn ESG

Cách tính Scope 2 (phát thải gián tiếp từ năng lượng mua ngoài) được thực hiện theo công thức: Phát thải Scope 2 (tCO2e) = Dữ liệu hoạt động tiêu thụ (kWh, MJ…) x Hệ số phát thải tương ứng (EF). Theo tiêu chuẩn quốc tế GHG Protocol, doanh nghiệp cần áp dụng song song hai phương pháp tính toán là dựa trên vị trí (Location-based) và dựa trên thị trường (Market-based). Việc nắm vững cách tính Scope 2 không chỉ giúp các tổ chức tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam mà còn là bước đi chiến lược để hoàn thiện báo cáo phát triển bền vững (ESG) và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Phát thải Scope 2 là gì? Định nghĩa chuẩn theo GHG Protocol

Để hiểu rõ cách tính Scope 2, trước hết doanh nghiệp cần nắm vững định nghĩa bản chất của nhóm phát thải này. Theo tiêu chuẩn quốc tế được phát triển bởi tổ chức World Resources Institute (WRI) và World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), phát thải khí nhà kính của một doanh nghiệp được chia thành ba phạm vi (Scope 1, Scope 2 và Scope 3).

Trong đó, phát thải Scope 2 là toàn bộ lượng phát thải khí nhà kính gián tiếp phát sinh từ việc tiêu thụ năng lượng mua ngoài. Năng lượng mua ngoài ở đây bao gồm điện năng, hơi nước, nhiệt lượng và dịch vụ làm mát được doanh nghiệp mua từ một đơn vị cung cấp bên ngoài để phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và vận hành của mình. Khác với Scope 1 (phát thải trực tiếp xảy ra tại nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát), lượng phát thải của Scope 2 thực tế xảy ra tại cơ sở nơi năng lượng được tạo ra (ví dụ như nhà máy nhiệt điện, nhà máy phát sinh hơi nước) nhưng được tính cho doanh nghiệp vì doanh nghiệp là bên trực tiếp tiêu thụ nguồn năng lượng đó.

Việc phân định rõ ràng giữa các phạm vi giúp tránh tình trạng tính trùng lặp (double counting) giữa các tổ chức trong chuỗi cung ứng. Để có cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ giữa các phạm vi phát thải này, doanh nghiệp có thể tham khảo thêm dịch vụ kiểm kê Scope 1 Scope 2 chuyên nghiệp nhằm thiết lập ranh giới báo cáo chính xác nhất.

Hướng dẫn cách tính Scope 2: Công thức toán học cốt lõi

Về mặt lý thuyết, việc tính toán lượng phát thải khí nhà kính gián tiếp từ năng lượng tuân theo một nguyên lý toán học tương đối đơn giản và nhất quán. Công thức tính Scope 2 cơ bản được thiết lập như sau:

Phát thải Scope 2 (tCO2e) = Dữ liệu hoạt động tiêu thụ x Hệ số phát thải tương ứng (EF)

Để áp dụng thành công công thức này vào thực tế, doanh nghiệp cần bóc tách và làm rõ hai thành phần cấu thành quan trọng:

• Dữ liệu hoạt động (Activity Data): Đây là lượng năng lượng thực tế mà doanh nghiệp đã mua và tiêu thụ trong một khoảng thời gian xác định (thường là một năm tài chính hoặc một tháng). Đơn vị đo lường của dữ liệu hoạt động phụ thuộc vào loại hình năng lượng tiêu thụ. Đối với điện năng, đơn vị phổ biến nhất là Kilowatt giờ (kWh) hoặc Megawatt giờ (MWh). Đối với hơi nước hoặc nhiệt lượng, đơn vị có thể là Megajoule (MJ), Gigajoule (GJ) hoặc Million British Thermal Units (MMBtu).
• Hệ số phát thải (Emission Factor – EF): Đây là chỉ số thể hiện lượng khí nhà kính phát thải trên một đơn vị năng lượng tiêu thụ. Hệ số này thường được biểu diễn dưới dạng tấn CO2 tương đương trên một đơn vị năng lượng (ví dụ: tCO2e/kWh hoặc tCO2e/MWh). Khái niệm CO2e (carbon dioxide equivalent) được sử dụng để quy đổi các loại khí nhà kính khác nhau như CO2, CH4, N2O về một đại lượng chung dựa trên tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) của chúng.

Để hình dung rõ hơn về cách thức áp dụng công thức này trong thực tế sản xuất, doanh nghiệp có thể tìm hiểu thêm về phương pháp tính phát thải điện năng chi tiết cho từng khu vực nhà xưởng và văn phòng.

Hai phương pháp tính Scope 2 theo GHG Protocol (Dual-Reporting)

Một trong những cập nhật quan trọng nhất của tiêu chuẩn quốc tế GHG Protocol Scope 2 Guidance là yêu cầu bắt buộc áp dụng cơ chế báo cáo song song (Dual-reporting). Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp hoạt động trong các thị trường có sự lựa chọn về nguồn cung cấp năng lượng phải tính toán và báo cáo lượng phát thải Scope 2 theo cả hai phương pháp: Phương pháp dựa trên vị trí (Location-based) và Phương pháp dựa trên thị trường (Market-based).

1. Phương pháp dựa trên vị trí (Location-based Method)

Phương pháp dựa trên vị trí phản ánh cường độ phát thải trung bình của lưới điện tại khu vực địa lý nơi hoạt động tiêu thụ năng lượng diễn ra. Phương pháp này chủ yếu sử dụng số liệu thống kê trung bình của lưới điện quốc gia hoặc lưới điện khu vực để làm hệ số phát thải.

Ưu điểm của phương pháp này là tính đơn giản, dữ liệu dễ tiếp cận và phản ánh thực tế vật lý của dòng điện mà doanh nghiệp sử dụng từ lưới điện chung. Tuy nhiên, hạn chế của nó là không thể hiện được nỗ lực chủ động của doanh nghiệp trong việc mua các gói năng lượng xanh hoặc ký kết các hợp đồng mua bán điện trực tiếp từ các nguồn năng lượng tái tạo.

2. Phương pháp dựa trên thị trường (Market-based Method)

Phương pháp dựa trên thị trường phản ánh lượng phát thải từ nguồn điện mà doanh nghiệp đã chủ động lựa chọn mua thông qua các giao dịch hợp đồng hoặc các công cụ thị trường. Phương pháp này cho phép doanh nghiệp sử dụng các hệ số phát thải đặc thù từ nhà cung cấp điện hoặc từ các công cụ truy xuất nguồn gốc năng lượng.

Các công cụ và nguồn dữ liệu được sử dụng trong phương pháp market-based bao gồm:

• Hợp đồng mua bán điện trực tiếp (PPA) với các nhà máy năng lượng tái tạo.
• Các chứng chỉ thuộc tính năng lượng như chứng chỉ I-REC (International Renewable Energy Certificate) tại Việt Nam hoặc GO (Guarantees of Origin) tại châu Âu.
• Hệ số phát thải đặc thù do chính nhà cung cấp điện công bố (Supplier-specific emission factors).

Nếu doanh nghiệp không có bất kỳ hợp đồng hoặc chứng chỉ năng lượng tái tạo nào, hệ số phát thải mặc định (residual mix factor) sẽ được áp dụng. Phương pháp này giúp doanh nghiệp ghi nhận chính xác các khoản đầu tư vào năng lượng sạch vào báo cáo giảm thiểu dấu chân carbon của mình.

Cách tính Scope 2 tại Việt Nam: Cập nhật hệ số phát thải lưới điện mới nhất

Tại Việt Nam, việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính nói chung và tính toán phát thải Scope 2 nói riêng đang được chuẩn hóa mạnh mẽ nhằm đáp ứng các yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt. Khung pháp lý cốt lõi quy định vấn đề này bao gồm Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn, cùng với Thông tư 17/2022/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn kỹ thuật kiểm kê khí nhà kính.

Đối với phương pháp dựa trên vị trí (Location-based), doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng hệ số phát thải lưới điện quốc gia (grid emission factor) mới nhất do Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường tính toán và công bố hàng năm. Hệ số này được xác định dựa trên cơ cấu nguồn điện thực tế phát lên lưới điện quốc gia (bao gồm thủy điện, nhiệt điện than, nhiệt điện khí, điện gió, điện mặt trời…).

Theo công bố chính thức gần nhất từ cơ quan quản lý, hệ số phát thải của lưới điện Việt Nam áp dụng cho kỳ báo cáo gần đây là 0,6592 tCO2/MWh (tương đương 0,6592 kg CO2/kWh). Doanh nghiệp cần lưu ý cập nhật liên tục các văn bản công bố mới nhất từ Bộ Tài nguyên và Môi trường để đảm bảo tính chính xác và tính pháp lý cho báo cáo của mình. Việc áp dụng sai hệ số phát thải của năm có thể dẫn đến những sai lệch nghiêm trọng trong kết quả kiểm kê cuối cùng.

Quy trình thu thập dữ liệu hoạt động để tính Scope 2 cho doanh nghiệp

Để quá trình kiểm kê khí nhà kính Scope 2 diễn ra thuận lợi và đạt độ chính xác cao, doanh nghiệp cần thiết lập một quy trình thu thập dữ liệu hoạt động bài bản và có hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ. Quy trình này thường bao gồm các bước sau:

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: Doanh nghiệp cần làm rõ những cơ sở, văn phòng, nhà xưởng nào thuộc quyền kiểm soát của mình cần được đưa vào phạm vi tính toán.
2. Nhận diện các nguồn tiêu thụ năng lượng gián tiếp: Liệt kê toàn bộ các nguồn năng lượng mua ngoài bao gồm điện sản xuất, điện văn phòng, hơi nước nóng phục vụ sấy, nước lạnh phục vụ hệ thống điều hòa trung tâm Chiller mua từ khu công nghiệp.
3. Thu thập chứng từ và dữ liệu gốc: Thu thập hóa đơn tiền điện hàng tháng, chỉ số công tơ điện, biên bản bàn giao chỉ số năng lượng với đơn vị cung cấp hạ tầng khu công nghiệp hoặc các hợp đồng mua bán năng lượng.
4. Số hóa và chuẩn hóa dữ liệu: Nhập toàn bộ dữ liệu thu thập được vào hệ thống quản lý dữ liệu hoặc sử dụng bảng tính phát thải khí nhà kính được thiết kế sẵn để tự động quy đổi đơn vị và lưu trữ một cách khoa học phục vụ cho công tác thẩm định sau này.

Những sai sót phổ biến khi doanh nghiệp tự tính toán phát thải Scope 2

Trong quá trình tự thực hiện kiểm kê khí nhà kính Scope 2, nhiều doanh nghiệp thường gặp phải những sai sót kỹ thuật làm ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo. Dưới đây là các lỗi phổ biến nhất cần tránh:

• Nhầm lẫn giữa các đơn vị đo lường: Việc không quy đổi đồng nhất giữa kWh, MWh, MJ hoặc BTU trước khi nhân với hệ số phát thải là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sai lệch kết quả lên tới hàng nghìn lần.
• Sử dụng sai hệ số phát thải: Nhiều doanh nghiệp sử dụng các hệ số phát thải cũ từ các năm trước hoặc áp dụng hệ số phát thải của quốc gia khác do tham khảo các tài liệu hướng dẫn nước ngoài không phù hợp với bối cảnh lưới điện Việt Nam.
• Tính trùng lặp dữ liệu: Lỗi này thường xảy ra tại các doanh nghiệp thuê lại nhà xưởng trong khu công nghiệp, khi cả đơn vị thuê và đơn vị cho thuê đều tính lượng điện tiêu thụ đó vào báo cáo Scope 2 của mình do không phân định rõ ranh giới kiểm soát.
• Bỏ sót các nguồn năng lượng gián tiếp khác ngoài điện: Tập trung quá nhiều vào điện năng mà quên đi lượng hơi nước nóng hoặc khí nén mua ngoài phục vụ cho các công đoạn phụ trợ trong nhà máy.

Giải pháp kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp từ Envi Solutions

Việc tự thực hiện kiểm kê khí nhà kính đòi hỏi doanh nghiệp phải sở hữu đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về các tiêu chuẩn quốc tế như GHG Protocol, ISO 14064 cũng như các quy định pháp lý đặc thù tại Việt Nam. Để tiết kiệm thời gian, tối ưu hóa chi phí và đảm bảo tính pháp lý tuyệt đối cho các báo cáo phát thải, việc hợp tác với một đơn vị tư vấn chuyên nghiệp là giải pháp tối ưu.

Envi Solutions tự hào là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ tư vấn và giải pháp môi trường toàn diện cho doanh nghiệp. Chúng tôi đồng hành cùng quý khách hàng trong suốt hành trình xanh hóa dòng vốn và tuân thủ pháp luật thông qua các dịch vụ:

• Kiểm kê khí nhà kính toàn diện (Scope 1, Scope 2, Scope 3) theo chuẩn ISO 14064 và GHG Protocol.
• Xây dựng báo cáo phát thải khí nhà kính phục vụ thẩm định và nộp cơ quan quản lý theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP.
• Tư vấn lộ trình giảm nhẹ phát thải, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng và chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.
• Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng báo cáo phát triển bền vững (ESG) chuyên nghiệp phục vụ xuất khẩu và thu hút đầu tư.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm thực chiến và sự am hiểu sâu sắc về hệ thống quy chuẩn kỹ thuật, Envi Solutions cam kết mang lại những giải pháp chính xác, hiệu quả và phù hợp nhất với quy mô vận hành của từng doanh nghiệp.

Để nhận được sự tư vấn chuyên sâu và báo giá chi tiết cho dịch vụ kiểm kê khí nhà kính, quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua thông tin sau:

CÔNG TY TNHH ENVI SOLUTIONS
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
Văn phòng Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, Quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh
Văn phòng Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Dịch Vọng Hậu, Quận Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về cách tính Scope 2

Doanh nghiệp lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng thì tính Scope 2 như thế nào?

Đối với lượng điện năng lượng mặt trời được sản xuất và tiêu thụ trực tiếp tại chỗ (không qua lưới điện), lượng phát thải Scope 2 tương ứng bằng 0 do doanh nghiệp không mua nguồn năng lượng này từ bên ngoài. Tuy nhiên, lượng điện này cần được báo cáo riêng trong phần thông tin bổ sung về năng lượng tái tạo của doanh nghiệp để thể hiện nỗ lực giảm thiểu phát thải thực tế.

Sự khác biệt lớn nhất giữa Location-based và Market-based là gì?

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở nguồn dữ liệu hệ số phát thải được áp dụng. Phương pháp Location-based sử dụng hệ số phát thải trung bình của lưới điện vật lý tại khu vực hoạt động, không phân biệt nguồn điện bạn mua là gì. Trong khi đó, phương pháp Market-based sử dụng hệ số phát thải đặc thù dựa trên các cam kết hợp đồng thương mại của doanh nghiệp (như mua chứng chỉ I-REC hoặc ký hợp đồng PPA), cho phép doanh nghiệp chứng minh việc sử dụng 100% điện sạch dù lưới điện chung vẫn đang sử dụng năng lượng hóa thạch.

Doanh nghiệp đi thuê văn phòng có cần tính phát thải Scope 2 không?

Có. Nếu doanh nghiệp đi thuê văn phòng và có quyền kiểm soát vận hành đối với không gian làm việc đó (hoặc trực tiếp thanh toán tiền điện dựa trên công tơ riêng), lượng điện tiêu thụ tại văn phòng thuê vẫn phải được tính vào Scope 2 của doanh nghiệp. Trong trường hợp tiền điện được tính gộp vào phí dịch vụ chung của tòa nhà và không thể bóc tách số liệu chính xác, lượng phát thải này có thể được phân loại vào Scope 3 (phát thải gián tiếp khác) tùy thuộc vào ranh giới báo cáo được thiết lập ban đầu.

Hệ số phát thải lưới điện Việt Nam được công bố ở đâu và khi nào?

Hệ số phát thải lưới điện quốc gia của Việt Nam được Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường tính toán và công bố chính thức trên cổng thông tin điện tử của Cục. Thông thường, số liệu của năm trước đó sẽ được tổng hợp, kiểm toán và công bố vào giai đoạn cuối năm tiếp theo để các doanh nghiệp kịp thời áp dụng cho kỳ báo cáo kiểm kê năm đó.