Dữ liệu cần cho kiểm kê khí nhà kính: Hướng dẫn chi tiết

Để thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo đúng quy định pháp luật, doanh nghiệp cần thu thập các dữ liệu hoạt động (Activity Data) chính bao gồm: lượng nhiên liệu tiêu thụ (xăng, dầu, gas), lượng môi chất lạnh nạp bổ sung (Scope 1); sản lượng điện năng tiêu thụ từ lưới điện quốc gia (Scope 2); và các dữ liệu gián tiếp khác như vận chuyển, chất thải (Scope 3). Việc chuẩn bị đầy đủ và chính xác nguồn dữ liệu cần cho kiểm kê khí nhà kính không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ các chế tài pháp lý mà còn là cơ sở vững chắc để xây dựng lộ trình giảm phát thải hiệu quả, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và tham gia vào thị trường carbon trong tương lai.

Dữ liệu hoạt động kiểm kê khí nhà kính là gì và tại sao lại quan trọng?

Dữ liệu hoạt động (Activity Data) là thông tin định lượng về các hoạt động phát sinh khí nhà kính trong một khoảng thời gian xác định tại doanh nghiệp. Đây là thành phần đầu vào quan trọng nhất trong công thức tính toán lượng phát thải tiêu chuẩn: Lượng phát thải = Dữ liệu hoạt động x Hệ số phát thải.

Nếu không có số liệu hoạt động kiểm kê khí nhà kính chính xác, kết quả tính toán lượng phát thải CO2 tương đương (CO2e) sẽ bị sai lệch. Điều này dẫn đến việc báo cáo kiểm kê khí nhà kính không được các cơ quan thẩm định chấp nhận, gây lãng phí thời gian và chi phí của doanh nghiệp. Việc thu thập dữ liệu khí nhà kính một cách hệ thống giúp doanh nghiệp nhận diện rõ các nguồn phát thải lớn, từ đó tối ưu hóa chi phí vận hành và năng lượng tiêu thụ.

Khung pháp lý quy định về số liệu hoạt động kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam

Tại Việt Nam, việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê. Khung pháp lý hiện hành quy định rất rõ ràng về trách nhiệm và quy trình thực hiện của doanh nghiệp:

• Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và tổ chức phát triển thị trường carbon. Doanh nghiệp có thể tra cứu văn bản gốc tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP để hiểu rõ lộ trình và nghĩa vụ báo cáo định kỳ.
• Thông tư 17/2022/TT-BTNMT: Ban hành bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường, quy định kỹ thuật đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và kiểm kê khí nhà kính cho các lĩnh vực cụ thể. Chi tiết hướng dẫn kỹ thuật có tại Thông tư 17/2022/TT-BTNMT.

Theo các quy định này, số liệu hoạt động được sử dụng trong báo cáo phải đảm bảo tính liên tục, nhất quán, có thể kiểm chứng và có chứng từ chứng minh rõ ràng để phục vụ cho quá trình thẩm định độc lập.

Chi tiết các dữ liệu cần cho kiểm kê khí nhà kính theo từng Scope phát thải

Để việc thu thập dữ liệu không bị bỏ sót, các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064-1 và GHG Protocol phân chia nguồn phát thải thành 3 nhóm chính (Scope). Doanh nghiệp cần bám sát phân loại này để chuẩn bị hồ sơ số liệu.

Scope 1: Phát thải khí nhà kính trực tiếp

Đây là lượng phát thải xảy ra trực tiếp từ các nguồn thuộc quyền sở hữu hoặc kiểm soát của doanh nghiệp. Các dữ liệu cần thu thập bao gồm:

• Nhiên liệu tiêu thụ cho thiết bị cố định: Lượng dầu DO, than đá, khí gas LPG, khí tự nhiên sử dụng cho lò hơi, máy phát điện dự phòng, lò nung. Chứng từ cần thiết là hóa đơn mua hàng, phiếu xuất kho, nhật ký vận hành thiết bị.
• Nhiên liệu tiêu thụ cho phương tiện di động: Lượng xăng, dầu diesel tiêu thụ bởi đội xe vận chuyển, xe nâng, xe đưa đón nhân viên thuộc sở hữu của công ty. Chứng từ gồm hóa đơn xăng dầu, thẻ thanh toán nhiên liệu, sổ lịch trình xe.
• Môi chất lạnh rò rỉ: Lượng gas lạnh (R22, R134a, R410a…) nạp bổ sung vào hệ thống điều hòa không khí, máy lạnh trung tâm, kho cấp đông. Chứng từ cần thu thập là biên bản bảo trì, hóa đơn dịch vụ sửa chữa điện lạnh.

Scope 2: Phát thải khí nhà kính gián tiếp từ năng lượng

Nhóm này bao gồm lượng phát thải phát sinh từ việc sản xuất năng lượng mà doanh nghiệp mua từ bên ngoài để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh:

• Sản lượng điện tiêu thụ: Tổng điện năng tiêu thụ (đơn vị kWh) từ lưới điện quốc gia. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hóa đơn điện năng hàng tháng của tất cả các công tơ điện thuộc phạm vi kiểm kê.
• Năng lượng nhiệt nhập khẩu: Lượng hơi nước nóng, nước lạnh hoặc nhiệt lượng mua từ các đơn vị cung cấp lân cận để phục vụ sản xuất. Chứng từ chứng minh là hóa đơn mua bán hơi/nhiệt và chỉ số đồng hồ đo lưu lượng.

Scope 3: Phát thải khí nhà kính gián tiếp khác

Scope 3 bao gồm các nguồn phát thải gián tiếp nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng thuộc chuỗi giá trị. Tùy thuộc vào yêu cầu của đối tác hoặc mục tiêu tự nguyện, doanh nghiệp có thể thu thập:

• Vận chuyển ngoài: Quãng đường và lượng nhiên liệu tiêu thụ bởi các đơn vị logistics bên thứ ba vận chuyển nguyên liệu đầu vào hoặc phân phối sản phẩm đầu ra.
• Quản lý chất thải: Khối lượng chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp phát sinh và phương thức xử lý (chôn lấp, đốt, tái chế).
• Đi lại của nhân viên: Quãng đường di chuyển từ nhà đến nơi làm việc của cán bộ công nhân viên bằng các phương tiện cá nhân hoặc công cộng.

Quy trình thu thập dữ liệu khí nhà kính hiệu quả cho doanh nghiệp

Để xây dựng một quy trình kiểm kê khí nhà kính chuẩn chỉnh và tránh sai sót số liệu, doanh nghiệp nên áp dụng các bước thực hiện sau:

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: Xác định rõ những nhà máy, văn phòng, chi nhánh nào sẽ nằm trong phạm vi báo cáo và những nguồn phát thải nào (Scope 1, Scope 2, Scope 3) cần được đưa vào tính toán.
2. Thành lập ban chuyên trách thu thập dữ liệu: Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ phận liên quan như phòng Hành chính (quản lý đội xe, điều hòa), phòng Cơ điện (quản lý lò hơi, điện năng), phòng Kế toán (lưu trữ hóa đơn, chứng từ mua bán).
3. Thiết lập biểu mẫu thu thập chuẩn hóa: Thiết kế các bảng biểu ghi nhận số liệu theo tháng hoặc quý để các bộ phận dễ dàng cập nhật, tránh việc dồn số liệu vào cuối năm gây thất lạc thông tin.
4. Áp dụng hệ số phát thải khí nhà kính phù hợp: Lựa chọn hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành hoặc sử dụng các hệ số mặc định của IPCC khi không có hệ số đặc trưng quốc gia.
5. Tổng hợp và tính toán dữ liệu phát thải CO2e: Chuyển đổi tất cả các đơn vị đo lường vật lý (lít, tấn, kWh) về cùng một đơn vị đo lường chung là tấn CO2 tương đương (tCO2e).

Những lỗi thường gặp khi thu thập số liệu hoạt động và rủi ro khi thẩm định

Trong quá trình tư vấn thực tế, Envi Solutions nhận thấy nhiều doanh nghiệp thường gặp phải các lỗi hệ thống sau đây khi chuẩn bị dữ liệu:

• Thiếu chứng từ đối chiếu: Số liệu ghi nhận trên bảng tính không khớp với hóa đơn tài chính hoặc nhật ký vận hành thực tế, dẫn đến việc đơn vị thẩm định từ chối xác nhận số liệu.
• Nhầm lẫn đơn vị đo lường: Không quy đổi đồng nhất các đơn vị đo (ví dụ: nhầm lẫn giữa lít và kg đối với gas LPG, hoặc kWh và MJ đối với năng lượng nhiệt).
• Bỏ sót nguồn phát thải nhỏ nhưng liên tục: Điển hình là lượng dầu DO chạy máy phát điện dự phòng hoặc lượng gas lạnh nạp bổ sung hàng năm cho hệ thống điều hòa văn phòng.
• Không cập nhật hệ số phát thải mới nhất: Sử dụng các hệ số phát thải cũ hoặc không phù hợp với lưới điện quốc gia của năm báo cáo, làm sai lệch kết quả đầu ra.

Những sai sót này có thể khiến báo cáo kiểm kê khí nhà kính bị đánh giá không đạt yêu cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của doanh nghiệp và tiến độ tuân thủ pháp luật.

Giải pháp tối ưu hóa dữ liệu phát thải và dịch vụ kiểm kê khí nhà kính từ Envi Solutions

Việc tự xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu và lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính thường gặp nhiều khó khăn do tính chất chuyên môn sâu và quy định pháp lý thay đổi liên tục. Thấu hiểu thách thức đó, Envi Solutions cung cấp dịch vụ tư vấn kiểm kê khí nhà kính toàn diện, đồng hành cùng doanh nghiệp từ bước khảo sát ban đầu cho đến khi hoàn thành báo cáo thẩm định.

Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm của Envi Solutions sẽ hỗ trợ doanh nghiệp:

• Xác định chính xác ranh giới phát thải và danh mục dữ liệu cần thu thập theo đúng quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Xây dựng hệ thống biểu mẫu, quy trình thu thập dữ liệu nội bộ khoa học, dễ vận hành.
• Tính toán chính xác lượng phát thải CO2e bằng cách áp dụng các hệ số phát thải chuẩn xác và cập nhật nhất.
• Hỗ trợ làm việc với các đơn vị thẩm định độc lập (MRV) để đảm bảo báo cáo được thông qua thuận lợi.

Để nhận được sự hỗ trợ chuyên nghiệp và tối ưu hóa quy trình kiểm kê khí nhà kính cho cơ sở của mình, quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ với Envi Solutions qua thông tin sau:

CÔNG TY TNHH ENVI SOLUTIONS
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Văn phòng Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Văn phòng Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về dữ liệu kiểm kê khí nhà kính

Doanh nghiệp có bắt buộc phải thu thập dữ liệu Scope 3 không?

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc chỉ cần thực hiện báo cáo đối với Scope 1 (phát thải trực tiếp) và Scope 2 (phát thải gián tiếp từ năng lượng). Việc thu thập dữ liệu Scope 3 hiện tại mang tính chất tự nguyện, thường áp dụng cho các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc theo yêu cầu từ chuỗi cung ứng quốc tế.

Hóa đơn điện tử có được chấp nhận làm chứng từ đối chiếu dữ liệu Scope 2 không?

Có. Hóa đơn điện tử thể hiện rõ sản lượng điện tiêu thụ (kWh) hàng tháng là chứng từ pháp lý cao nhất và hoàn toàn được chấp nhận bởi các đơn vị thẩm định độc lập khi kiểm tra số liệu hoạt động Scope 2.

Nếu doanh nghiệp bị mất hóa đơn mua nhiên liệu thì phải xử lý thế nào?

Trong trường hợp mất hóa đơn, doanh nghiệp có thể sử dụng các chứng từ thay thế có giá trị tương đương như: phiếu xuất kho của nhà cung cấp, nhật ký vận hành máy móc có ghi nhận lượng nhiên liệu tiêu thụ thực tế, hoặc biên bản đối chiếu công nợ định kỳ có xác nhận của hai bên để làm cơ sở giải trình với đơn vị thẩm định.

Tần suất thu thập dữ liệu hoạt động kiểm kê khí nhà kính như thế nào là hợp lý?

Doanh nghiệp nên thực hiện thu thập dữ liệu theo tần suất hàng tháng hoặc tối thiểu là hàng quý. Việc thu thập định kỳ giúp phát hiện sớm các sai sót, tránh tình trạng dồn ứ số liệu vào cuối năm dẫn đến thất lạc chứng từ và không kịp tiến độ nộp báo cáo.