Hướng dẫn lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở 2026

Để lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở đúng quy định pháp luật mới nhất, doanh nghiệp cần xác định nghĩa vụ theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, thiết lập ranh giới tổ chức theo ISO 14064-1, thu thập số liệu hoạt động tiêu thụ năng lượng, áp dụng hệ số phát thải chuẩn và tính toán lượng phát thải ra tấn CO2 tương đương (tCO2e). Sau khi hoàn thiện, báo cáo phải trải qua quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và thẩm định độc lập trước khi nộp lên cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đúng thời hạn quy định.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính là gì và tại sao doanh nghiệp phải thực hiện?

Kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở là hoạt động thu thập thông tin, tính toán lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính trong ranh giới quản lý của một doanh nghiệp hoặc nhà máy. Kết quả của quá trình này được thể hiện thông qua báo cáo kiểm kê khí nhà kính, một văn bản pháp lý quan trọng minh chứng cho mức độ phát thải thực tế của đơn vị.

Việc thực hiện báo cáo này không chỉ dừng lại ở trách nhiệm xã hội mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với nhiều nhóm ngành tại Việt Nam. Khi Chính phủ Việt Nam cam kết mạnh mẽ hướng tới mục tiêu Net Zero 2050, các công cụ quản lý nhà nước ngày càng được siết chặt. Doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính sẽ đạt được các lợi ích cốt lõi sau:

• Tuân thủ pháp luật: Tránh các chế tài xử phạt hành chính và rủi ro đình chỉ hoạt động do không nộp báo cáo đúng hạn.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh: Đáp ứng các tiêu chuẩn xanh từ đối tác quốc tế, đặc biệt là các thị trường áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).
• Tối ưu hóa chi phí vận hành: Nhận diện rõ các nguồn tiêu hao năng lượng lãng phí để xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải hiệu quả.

Đối tượng bắt buộc lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg

Không phải mọi doanh nghiệp đều phải thực hiện nghĩa vụ này. Pháp luật Việt Nam quy định rõ nhóm đối tượng phải kiểm kê khí nhà kính dựa trên quy mô phát thải và mức tiêu thụ năng lượng hàng năm.

Kể từ ngày 25/9/2026, danh mục các cơ sở bắt buộc phải thực hiện kiểm kê được cập nhật mới nhất theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Danh sách này bao gồm 2.441 cơ sở thuộc các ngành có mức phát thải lớn như:

• Cơ sở sản xuất công nghiệp có tổng lượng tiêu thụ năng lượng hàng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên.
• Các công ty vận tải đường bộ, đường thủy, đường hàng không có tổng tiêu thụ nhiên liệu hàng năm quy đổi tương đương.
• Các tòa nhà thương mại, khách sạn, trung tâm hội nghị có tổng tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE trở lên.
• Cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất vận hành hàng năm theo quy định chuyên ngành.

Doanh nghiệp cần chủ động tra cứu danh sách này để biết cơ sở của mình có thuộc diện bắt buộc phải nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính hay không, từ đó chủ động chuẩn bị nguồn lực thực hiện.

Hướng dẫn lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở chuẩn quy trình

Để xây dựng một báo cáo đạt chuẩn, doanh nghiệp cần áp dụng một quy trình kiểm kê khí nhà kính khoa học, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại quy trình kiểm kê khí nhà kính và tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064-1.

Bước 1: Xác định phạm vi ranh giới tổ chức và nguồn phát thải (Scope 1, Scope 2, Scope 3)

Đầu tiên, doanh nghiệp cần xác định ranh giới tổ chức (ranh giới vật lý hoặc ranh giới vận hành của nhà máy, văn phòng). Sau đó, tiến hành phân loại các nguồn phát thải khí nhà kính theo ba phạm vi chính:

• Phát thải trực tiếp (Scope 1): Phát thải từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp, chẳng hạn như quá trình đốt cháy nhiên liệu trong lò hơi, máy phát điện, xe vận tải nội bộ hoặc sự rò rỉ môi chất lạnh từ hệ thống điều hòa.
• Phát thải gián tiếp từ năng lượng (Scope 2): Phát thải phát sinh từ việc tiêu thụ điện lưới, hơi nước hoặc hệ thống làm mát được mua từ bên ngoài.
• Phát thải gián tiếp khác (Scope 3): Các nguồn phát thải nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp nhưng thuộc chuỗi giá trị (như vận chuyển nguyên vật liệu từ nhà cung cấp, đi lại của nhân viên, xử lý sản phẩm cuối vòng đời).

Bước 2: Thu thập số liệu hoạt động thực tế tại cơ sở

Số liệu hoạt động là nền tảng cốt lõi quyết định độ chính xác của báo cáo. Doanh nghiệp cần thu thập đầy đủ các chứng từ, hóa đơn và nhật ký vận hành trong kỳ báo cáo, bao gồm:

• Hóa đơn tiền điện hàng tháng (phục vụ tính toán Scope 2).
• Hóa đơn mua và biên bản bàn giao nhiên liệu như dầu DO, gas LPG, than đá, sinh khối (phục vụ tính toán Scope 1).
• Nhật ký bảo trì, nạp thêm gas điều hòa, hệ thống chiller để xác định lượng môi chất lạnh thất thoát.
• Số liệu sản lượng sản phẩm đầu ra và lượng nguyên liệu đầu vào đối với các ngành có phát thải quá trình công nghệ.

Bước 3: Lựa chọn hệ số phát thải và tính toán lượng phát thải CO2e

Sau khi có số liệu hoạt động, doanh nghiệp áp dụng công thức tính toán cơ bản:

Lượng phát thải = Số liệu hoạt động x Hệ số phát thải

Trong đó, hệ số phát thải phải được trích lục từ các nguồn chính thống do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc các Bộ quản lý chuyên ngành công bố gần nhất. Toàn bộ các loại khí nhà kính khác nhau (như CH4, N2O, HFCs) đều phải được quy đổi về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2e) bằng cách sử dụng tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) tương ứng.

Bước 4: Kiểm soát chất lượng (QA/QC) và đánh giá độ không chắc chắn

Doanh nghiệp phải thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ để rà soát các sai sót trong quá trình nhập liệu và tính toán. Việc đánh giá độ không chắc chắn giúp xác định mức độ tin cậy của số liệu hoạt động và hệ số phát thải đã áp dụng, đảm bảo tính minh bạch tối đa cho báo cáo.

Bước 5: Xây dựng và hoàn thiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo mẫu

Báo cáo cuối cùng phải được trình bày theo đúng cấu trúc quy định. Doanh nghiệp có thể tham khảo chi tiết tại hướng dẫn về mẫu báo cáo kiểm kê khí nhà kính để đảm bảo không bỏ sót các danh mục thông tin bắt buộc theo quy định của Bộ quản lý chuyên ngành.

Các khó khăn thường gặp của doanh nghiệp khi tự lập báo cáo kiểm kê

Mặc dù đã có các văn bản hướng dẫn, thực tế triển khai tại các nhà máy thường gặp nhiều rào cản kỹ thuật phức tạp:

• Thiếu hệ thống lưu trữ số liệu đồng bộ: Nhiều doanh nghiệp không lưu giữ đầy đủ hóa đơn nhiên liệu hoặc không có đồng hồ đo đạc riêng biệt cho từng phân xưởng, dẫn đến việc ước tính số liệu thiếu chính xác.
• Lúng túng trong việc áp dụng hệ số phát thải: Việc lựa chọn hệ số phát thải phù hợp cho từng loại công nghệ hoặc loại nhiên liệu đặc thù dễ dẫn đến sai sót nếu nhân sự nội bộ chưa được đào tạo chuyên sâu.
• Khó khăn trong khâu thẩm định báo cáo: Báo cáo sau khi lập xong phải được thẩm định bởi một đơn vị độc lập có năng lực trước khi nộp lên cơ quan quản lý. Nhiều doanh nghiệp gặp trở ngại lớn ở bước này do hồ sơ minh chứng không đạt yêu cầu kỹ thuật.

Giải pháp tư vấn kiểm kê khí nhà kính trọn gói từ Envi Solutions

Để giải quyết triệt để các khó khăn trên và tối ưu hóa thời gian, chi phí cho doanh nghiệp, Envi Solutions cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp và trọn gói.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, Envi Solutions cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp qua từng bước:

• Khảo sát thực tế, xác định chính xác ranh giới phát thải của cơ sở.
• Xây dựng hệ thống thu thập số liệu hoạt động khoa học, dễ vận hành.
• Tính toán lượng phát thải chính xác theo đúng quy định pháp luật hiện hành.
• Hỗ trợ doanh nghiệp làm việc với các đơn vị thẩm định độc lập để thông qua báo cáo thuận lợi.
• Tư vấn các giải pháp giảm nhẹ phát thải khí nhà kính thiết thực, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí năng lượng.

Thông tin liên hệ Envi Solutions:

• Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
• Hotline: 0986 301 755
• Email: info@envi-solutions.com
• Website: www.envi-solutions.com

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở

Tần suất nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính là bao lâu một lần?

Theo quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm một lần, bắt đầu từ chu kỳ báo cáo đầu tiên theo lộ trình của Chính phủ.

Doanh nghiệp không nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính có bị phạt không?

Có. Việc không thực hiện kiểm kê hoặc không nộp báo cáo đúng thời hạn quy định sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường theo các chế tài hiện hành của Chính phủ Việt Nam.

Tiêu chuẩn ISO 14064-1 có bắt buộc khi lập báo cáo tại Việt Nam không?

Tiêu chuẩn ISO 14064-1 là khung kỹ thuật quốc tế được khuyến khích áp dụng rộng rãi để đảm bảo tính chuẩn xác và tính tương thích toàn cầu. Tuy nhiên, khi nộp báo cáo cho các cơ quan quản lý trong nước, doanh nghiệp bắt buộc phải tuân thủ cấu trúc mẫu báo cáo và hướng dẫn kỹ thuật do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Bộ quản lý chuyên ngành ban hành.

Hệ số phát thải được cập nhật ở đâu?

Hệ số phát thải lưới điện và các hệ số phát thải nhiên liệu đặc thù được công bố chính thức hàng năm bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc trong các văn bản hướng dẫn kỹ thuật của các Bộ quản lý chuyên ngành liên quan.