Nghị định 06/2022/NĐ-CP khí nhà kính: Hướng dẫn tuân thủ cho DN

Nghị định 06/2022/NĐ-CP khí nhà kính quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Để tuân thủ, doanh nghiệp thuộc đối tượng bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính, xây dựng báo cáo định kỳ và lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải theo lộ trình của Chính phủ. Việc chủ động nắm vững các quy định pháp lý này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro xử phạt hành chính mà còn mở ra cơ hội tham gia vào thị trường tín chỉ carbon đầy tiềm năng trong tương lai gần.

Nghị định 06/2022/NĐ-CP là gì? Vai trò trong lộ trình Net Zero của Việt Nam

Nghị định 06/2022/NĐ-CP được Chính phủ Việt Nam ban hành ngày 07/01/2022 nhằm cụ thể hóa các điều khoản của Luật Bảo vệ môi trường 2020. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn thông qua việc kiểm soát các chất làm suy giảm tầng ô-dôn theo Nghị định thư Montreal, đồng thời thiết lập nền móng cho thị trường các-bon trong nước.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết mạnh mẽ đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 tại Hội nghị COP26, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP đóng vai trò như một công cụ điều phối vĩ mô. Nghị định buộc các ngành công nghiệp phát thải lớn phải chuyển đổi công nghệ, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng và chuyển sang các nguồn năng lượng sạch hơn để giảm thiểu tác động tiêu cực đến biến đổi khí hậu.

Đối tượng nào bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP?

Không phải mọi tổ chức đều phải thực hiện nghĩa vụ này. Chính phủ quy định rõ ràng các đối tượng phải kiểm kê khí nhà kính dựa trên quy mô phát thải và mức tiêu thụ năng lượng hàng năm. Các cơ sở này thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành và cập nhật định kỳ.

Cụ thể, các cơ sở có mức phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương (CO2tđ) trở lên hoặc thuộc một trong các trường hợp sau đây phải thực hiện nghĩa vụ pháp lý:

• Nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp có tổng lượng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên.
• Công ty vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường hàng không có tổng tiêu thụ nhiên liệu hằng năm từ 1.000 TOE trở lên.
• Tòa nhà thương mại, chung cư, trung tâm thương mại có tổng tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 TOE trở lên.
• Cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất vận hành hằng năm từ 65.000 tấn trở lên.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp là bước đi bắt buộc đầu tiên để xác định lượng phát thải cơ sở, từ đó xây dựng các biện pháp giảm thiểu phù hợp với quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Lộ trình thực hiện giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp

Lộ trình thực thi các quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và kiểm kê phát thải được chia thành hai giai đoạn rõ rệt nhằm giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị nguồn lực và công nghệ:

Giai đoạn từ năm 2022 đến hết năm 2025

Trong giai đoạn này, trọng tâm của cơ quan quản lý là nâng cao năng lực, thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu và yêu cầu doanh nghiệp làm quen với quy trình báo cáo. Các doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc phải:

• Tổ chức thực hiện kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở cho các năm giám sát.
• Xây dựng và nộp báo cáo kết quả kiểm kê định kỳ 2 năm một lần gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để thẩm định.
• Chuẩn bị các điều kiện cần thiết về nhân sự và kỹ thuật để sẵn sàng cho việc phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn từ năm 2026 đến hết năm 2030

Đây là giai đoạn chuyển dịch sang tính bắt buộc cao hơn và bắt đầu áp dụng các công cụ kinh tế. Doanh nghiệp cần lưu ý các mốc thời gian quan trọng liên quan đến Dự thảo sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP đang được lấy ý kiến để cập nhật các điều chỉnh mới nhất. Các nhiệm vụ chính bao gồm:

• Thực hiện giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo hạn ngạch phát thải được Bộ Tài nguyên và Môi trường phân bổ.
• Vận hành hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) cấp cơ sở.
• Tham gia giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch thị trường các-bon nghị định 06 thí điểm từ năm 2025 và vận hành chính thức từ năm 2028.

Quy trình kiểm kê khí nhà kính chuẩn quy định cho doanh nghiệp

Để xây dựng một báo cáo kiểm kê khí nhà kính doanh nghiệp đạt chuẩn pháp lý và được cơ quan chức năng phê duyệt, quy trình thực hiện cần tuân thủ nghiêm ngặt các bước kỹ thuật theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường:

1. Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành: Xác định rõ các nguồn phát thải trực tiếp (Scope 1) từ hoạt động đốt nhiên liệu tại vòi, phương tiện vận chuyển của công ty và nguồn phát thải gián tiếp (Scope 2) từ điện năng tiêu thụ.
2. Nhận diện các nguồn phát thải: Liệt kê tất cả các thiết bị, hoạt động phát sinh khí nhà kính trong phạm vi ranh giới đã xác định.
3. Thu thập số liệu hoạt động: Thu thập hóa đơn tiêu thụ điện, xăng, dầu, than, lượng nguyên liệu đầu vào và lượng chất thải phát sinh trong năm báo cáo.
4. Lựa chọn hệ số phát thải: Áp dụng hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố hoặc các hệ số quốc tế được thừa nhận (như IPCC) khi chưa có hệ số đặc trưng quốc gia.
5. Tính toán lượng phát thải: Sử dụng các công thức chuẩn hóa để quy đổi tất cả các loại khí nhà kính (CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs, SF6) về đơn vị CO2 tương đương (CO2tđ).
6. Xây dựng báo cáo và thẩm định: Tổng hợp số liệu vào mẫu báo cáo quy định, thực hiện kiểm soát chất lượng nội bộ trước khi gửi đơn vị thẩm định độc lập hoặc cơ quan quản lý nhà nước.

Quy định về phát triển thị trường các-bon trong nước theo Nghị định 06

Một trong những điểm cốt lõi của Nghị định 06/2022/NĐ-CP là lộ trình thiết lập thị trường các-bon trong nước. Thị trường này hoạt động dựa trên nguyên tắc “mũi tên và thương mại” (Cap and Trade), nơi cơ quan quản lý đặt ra hạn mức phát thải tối đa cho từng ngành và phân bổ hạn ngạch phát thải cho từng cơ sở.

Doanh nghiệp phát thải ít hơn hạn ngạch được cấp có thể bán phần hạn ngạch dư thừa cho các doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch. Ngoài ra, các dự án giảm phát thải hoặc tăng cường hấp thụ khí nhà kính có thể đăng ký để cấp tín chỉ các-bon. Các tín chỉ này được phép bù trừ cho lượng phát thải vượt hạn ngạch của doanh nghiệp với tỷ lệ không quá 10% tổng hạn ngạch được phân bổ.

Rủi ro pháp lý và chế tài khi doanh nghiệp không tuân thủ Nghị định 06/2022/NĐ-CP

Việc không tuân thủ các quy định về kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho doanh nghiệp. Bên cạnh các mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường theo quy định hiện hành, doanh nghiệp còn phải đối mặt với các rủi ro phi tài chính lớn:

• Ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu: Các đối tác quốc tế, đặc biệt là từ thị trường châu Âu (EU) với cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), sẽ từ chối giao dịch với các nhà cung cấp không minh bạch về dấu chân carbon.
• Hạn chế khả năng tiếp cận vốn: Nhiều tổ chức tài chính và ngân hàng hiện nay áp dụng tiêu chuẩn ESG nghiêm ngặt, từ chối giải ngân hoặc áp dụng lãi suất cao đối với các dự án không có báo cáo phát thải rõ ràng.
• Gián đoạn hoạt động sản xuất: Việc chậm trễ nộp báo cáo hoặc không đạt mục tiêu giảm phát thải theo hạn ngạch có thể dẫn đến việc bị đình chỉ phê duyệt các hồ sơ pháp lý môi trường liên quan.

Giải pháp tư vấn kiểm kê khí nhà kính toàn diện từ Envi Solutions

Hiểu được những thách thức về mặt kỹ thuật và pháp lý mà doanh nghiệp gặp phải khi thực thi Nghị định 06/2022/NĐ-CP, Envi Solutions cung cấp gói dịch vụ tư vấn kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp và trọn gói. Chúng tôi đồng hành cùng doanh nghiệp từ bước khảo sát ban đầu cho đến khi báo cáo được cơ quan nhà nước phê duyệt.

Dịch vụ của Envi Solutions bao gồm:

• Khảo sát, xác định ranh giới phát thải và lập kế hoạch kiểm kê chi tiết cho từng nhà máy, cơ sở sản xuất.
• Thu thập, xử lý số liệu hoạt động và áp dụng hệ số phát thải chuẩn xác theo quy định hiện hành.
• Xây dựng báo cáo phát thải khí nhà kính và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thẩm định với bên thứ ba.
• Tư vấn xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tối ưu hóa chi phí vận hành và chuẩn bị năng lực tham gia thị trường carbon.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, Envi Solutions cam kết mang lại giải pháp tối ưu, giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật một cách hiệu quả nhất.

Thông tin liên hệ Envi Solutions:

• Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
• Hotline: 0986 301 755
• Email: info@envi-solutions.com
• Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về Nghị định 06/2022/NĐ-CP

Doanh nghiệp không thuộc danh mục bắt buộc có nên làm kiểm kê khí nhà kính không?

Có. Dù chưa thuộc danh mục bắt buộc của Chính phủ, việc chủ động kiểm kê khí nhà kính giúp doanh nghiệp đón đầu các quy định pháp lý tương lai, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu của các thị trường khó tính (như EU, Mỹ) và tối ưu hóa chi phí năng lượng trong vận hành sản xuất.

Báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở nộp cho cơ quan nào và tần suất ra sao?

Theo quy định, báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở phải được xây dựng định kỳ 2 năm một lần. Doanh nghiệp nộp báo cáo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi cơ sở hoạt động để tổ chức thẩm định, đồng thời gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường để tổng hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Hệ số phát thải được xác định như thế nào trong báo cáo?

Hệ số phát thải được áp dụng theo danh mục hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành. Trong trường hợp công nghệ của doanh nghiệp có tính đặc thù cao, doanh nghiệp có thể áp dụng hệ số phát thải đặc trưng của công nghệ đó nếu có đầy đủ hồ sơ đo đạc thực tế và được cơ quan thẩm định chấp thuận.

Tín chỉ các-bon thu được từ đâu và giao dịch thế nào?

Tín chỉ các-bon thu được từ việc thực hiện các dự án giảm nhẹ phát thải khí nhà kính hoặc tăng cường hấp thụ carbon (như trồng rừng, chuyển đổi năng lượng tái tạo) được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Doanh nghiệp có thể giao dịch các tín chỉ này trên sàn giao dịch các-bon trong nước hoặc quốc tế theo quy định pháp luật.