Dự báo phát thải khí nhà kính: Quy định và Phương pháp BAU

Dự báo phát thải khí nhà kính (mức phát thải dự kiến trong điều kiện phát triển thông thường – BAU) là thành phần bắt buộc trong Kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Mục đích là xác định lượng phát thải KNK dự kiến của cơ sở trong kỳ kế hoạch (giai đoạn 2026-2030) khi không áp dụng công nghệ hay biện pháp giảm nhẹ. Việc thực hiện đúng quy trình này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ hành lang pháp lý mới nhất của Chính phủ Việt Nam mà còn là cơ sở để tối ưu hóa hạn ngạch phát thải và tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Dự báo phát thải khí nhà kính là gì? Vai trò trong kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở

Dự báo phát thải khí nhà kính là hoạt động tính toán, xác định lượng phát thải khí nhà kính dự kiến của một cơ sở sản xuất hoặc kinh doanh trong một khoảng thời gian tương lai cụ thể. Trong các văn bản pháp lý, chỉ số này thường được gọi là kịch bản phát triển thông thường (Business-As-Usual – BAU).

Mức phát thải khí nhà kính dự kiến (BAU) đại diện cho lượng phát thải sinh ra khi doanh nghiệp duy trì các hoạt động sản xuất, vận hành bình thường mà không áp dụng thêm bất kỳ biện pháp hay công nghệ giảm nhẹ phát thải khí nhà kính mới nào. Chỉ số này đóng vai trò là “mốc tham chiếu” (baseline) quan trọng:

• Đánh giá tiềm năng giảm nhẹ: Giúp doanh nghiệp so sánh giữa lượng phát thải thực tế sau khi áp dụng giải pháp xanh với mức phát thải dự kiến ban đầu, từ đó đo lường chính xác hiệu quả giảm phát thải.
• Cơ sở phân bổ hạn ngạch phát thải: Cơ quan quản lý nhà nước dựa vào kịch bản BAU và năng lực thực tế để đưa ra hạn ngạch phát thải phù hợp cho từng cơ sở trong giai đoạn tiếp theo.
• Xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính: Giúp doanh nghiệp chủ động định hình lộ trình chuyển đổi công nghệ, tối ưu hóa chi phí vận hành và hướng tới mục tiêu Net Zero 2050 của quốc gia.

Quy định pháp lý mới nhất về dự báo và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính

Hành lang pháp lý về quản lý phát thải khí nhà kính tại Việt Nam đang được siết chặt với các mốc thời gian và chế tài rõ ràng. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các văn bản quy phạm pháp luật cốt lõi sau:

• Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và tổ chức, phát triển thị trường carbon trong nước. Nghị định yêu cầu các cơ sở phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính và xây dựng kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở.
• Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg: Ban hành danh mục cập nhật mới nhất gồm 2.441 cơ sở bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính và lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải. Doanh nghiệp có thể tra cứu danh sách này tại Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
• Nghị định 119/2025/NĐ-CP: Quy định các chế tài xử phạt hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, bao gồm cả việc chậm nộp hoặc không nộp báo cáo phát thải khí nhà kính và kế hoạch giảm nhẹ theo quy định.

Đối tượng doanh nghiệp nào bắt buộc phải lập dự báo phát thải khí nhà kính?

Không phải mọi doanh nghiệp đều phải lập dự báo phát thải. Nghĩa vụ này áp dụng bắt buộc đối với các cơ sở thuộc danh mục phát thải khí nhà kính lớn được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (hiện tại là 2.441 cơ sở theo Quyết định mới nhất). Các ngành nghề trọng điểm bao gồm:

• Ngành năng lượng: Các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất năng lượng, tiêu thụ năng lượng quy mô lớn.
• Ngành giao thông vận tải: Các công ty vận tải hàng không, đường bộ, đường thủy có mức tiêu thụ nhiên liệu vượt ngưỡng quy định.
• Ngành xây dựng và sản xuất vật liệu: Các nhà máy sản xuất xi măng, kính, gạch men, sắt thép.
• Các quá trình công nghiệp: Các cơ sở sản xuất hóa chất, phân bón, dệt nhuộm và chế biến thực phẩm quy mô lớn.
• Quản lý chất thải và nông nghiệp: Các bãi chôn lấp rác thải, nhà máy xử lý chất thải tập trung.

Để chuẩn bị tốt cho lộ trình này, doanh nghiệp cần thực hiện bước đầu tiên là kiểm kê phát thái khí nhà kính để xác định chính xác nguồn phát thải hiện hữu tại cơ sở.

Phương pháp xác định mức phát thải khí nhà kính dự kiến (Kịch bản BAU)

Để đưa ra con số dự báo chính xác và được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt, doanh nghiệp cần áp dụng phương pháp dự báo phát thải khoa học, dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế của IPCC và hướng dẫn của bộ ngành chủ quản.

1. Thu thập số liệu hoạt động lịch sử

Doanh nghiệp cần sử dụng số liệu từ báo cáo kiểm kê KNK gần nhất của cơ sở. Các số liệu này bao gồm lượng điện năng tiêu thụ, lượng nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, gas) sử dụng, lượng nguyên liệu đầu vào cho sản xuất và lượng chất thải phát sinh. Việc chuẩn hóa dữ liệu đầu vào có thể được thực hiện thông qua một bảng tính phát thải khí nhà kính chi tiết.

2. Xác định kế hoạch sản xuất kinh doanh tương lai

Kịch bản BAU phải phản ánh đúng tốc độ tăng trưởng dự kiến của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần tích hợp các chỉ số như:

• Tỷ lệ tăng trưởng sản lượng sản phẩm dự kiến hàng năm.
• Kế hoạch mở rộng quy mô nhà xưởng hoặc lắp đặt thêm dây chuyền sản xuất mới.
• Dự kiến thay đổi về thời gian vận hành hoặc công suất thiết kế.

3. Áp dụng hệ số phát thải phù hợp

Lượng phát thải dự kiến (tính bằng tấn CO2 tương đương – tCO2tđ) được tính bằng cách nhân số liệu hoạt động dự kiến với hệ số phát thải tương ứng. Doanh nghiệp cần sử dụng hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành hoặc các hệ số mặc định của IPCC phù hợp với đặc thù công nghệ tại Việt Nam.

Quy trình 5 bước xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp

Việc lập kế hoạch giảm nhẹ cần tuân thủ cấu trúc chặt chẽ. Doanh nghiệp có thể tham khảo hướng dẫn lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo Mẫu số 02 Phụ lục IV Nghị định 06/2022/NĐ-CP với quy trình 5 bước thực tế sau:

1. Bước 1: Đánh giá hiện trạng phát thải: Sử dụng kết quả kiểm kê khí nhà kính của các năm trước đó để xác định các nguồn phát thải chính (phát thải trực tiếp Scope 1 và gián tiếp Scope 2).
2. Bước 2: Thiết lập kịch bản BAU: Áp dụng phương pháp dự báo phát thải để xác định mức phát thải khí nhà kính dự kiến cho giai đoạn 2026-2030 khi không có biện pháp can thiệp.
3. Bước 3: Đề xuất các giải pháp giảm nhẹ: Lựa chọn các giải pháp khả thi như chuyển đổi sang năng lượng áp mái, cải tiến hiệu suất thiết bị, tối ưu hóa chuỗi cung ứng hoặc tuần hoàn chất thải.
4. Bước 4: Tính toán tiềm năng giảm nhẹ và chi phí: Xác định lượng CO2 tương đương giảm được từ mỗi giải pháp và ước tính chi phí đầu tư (CAPEX/OPEX) tương ứng.
5. Bước 5: Hoàn thiện hồ sơ và nộp báo cáo: Tổng hợp thành hồ sơ kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở để trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định.

Để hiểu rõ hơn về cách thức vận hành dòng dữ liệu này, doanh nghiệp nên tham khảo thêm quy trình báo cáo phát thải khí nhà kính tiêu chuẩn.

Những rủi ro pháp lý và vận hành khi doanh nghiệp dự báo sai lệch số liệu

Việc tính toán sai lệch mức phát thải dự kiến (BAU) có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho doanh nghiệp cả về mặt pháp lý lẫn hiệu quả kinh tế:

• Bị xử phạt hành chính: Theo quy định tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP, hành vi cung cấp số liệu báo cáo không trung thực, không chính xác hoặc chậm nộp hồ sơ kế hoạch giảm nhẹ có thể bị xử phạt hành chính nghiêm khắc và buộc phải đính chính số liệu.
• Mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường carbon: Nếu dự báo BAU quá thấp so với thực tế, doanh nghiệp có thể bị phân bổ thiếu hạn ngạch phát thải, dẫn đến việc phải bỏ chi phí lớn để mua thêm tín chỉ carbon hoặc hạn ngạch từ các đơn vị khác. Ngược lại, nếu dự báo quá cao không có cơ sở, hồ sơ sẽ bị Bộ Tài nguyên và Môi trường bác bỏ trong quá trình thẩm định.
• Lãng phí nguồn lực đầu tư: Dự báo sai lệch dẫn đến việc thiết kế các giải pháp giảm nhẹ không phù hợp, gây lãng phí ngân sách đầu tư công nghệ xanh nhưng không đạt được hiệu quả giảm phát thải như kỳ vọng.

Giải pháp tư vấn kiểm kê và lập kế hoạch giảm phát thải từ Envi Solutions

Việc tự thực hiện dự báo phát thải và lập kế hoạch giảm nhẹ đòi hỏi đội ngũ nhân sự của doanh nghiệp phải có kiến thức chuyên sâu về cả kỹ thuật môi trường lẫn quy định pháp lý hiện hành. Để tối ưu hóa thời gian và đảm bảo tính chính xác tuyệt đối cho hồ sơ, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn đồng hành cùng các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.

Envi Solutions là đơn vị uy tín cung cấp dịch vụ trọn gói về môi trường và biến đổi khí hậu cho doanh nghiệp trên toàn quốc. Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp:

• Thực hiện kiểm kê khí nhà kính và lập báo cáo phát thải khí nhà kính theo đúng quy chuẩn kỹ thuật.
• Xây dựng kịch bản phát thải dự kiến (BAU) khoa học, sát với thực tế tăng trưởng của nhà máy.
• Thiết kế kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính tối ưu chi phí, giúp doanh nghiệp sẵn sàng cho lộ trình phân bổ hạn ngạch và giao dịch tín chỉ carbon.

Thông tin liên hệ Envi Solutions:

• Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
• Hotline: 0986 301 755
• Email: info@envi-solutions.com
• Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về dự báo phát thải khí nhà kính

Kịch bản BAU khác gì so với mức phát thải thực tế?

Kịch bản BAU là mức phát thải giả định trong tương lai khi doanh nghiệp không thực hiện bất kỳ biện pháp giảm nhẹ nào. Trong khi đó, mức phát thải thực tế là lượng phát thải được đo lường và kiểm kê sau khi doanh nghiệp đã đi vào vận hành và có thể đã áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc chuyển đổi công nghệ.

Hệ số phát thải được lấy từ nguồn nào để đảm bảo tính pháp lý?

Doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng hệ số phát thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành trong các hướng dẫn kỹ thuật mới nhất. Trong trường hợp một số nguồn thải đặc thù chưa có hệ số trong nước, doanh nghiệp có thể áp dụng hệ số phát thải mặc định của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu) nhưng phải giải trình rõ ràng trong báo cáo.

Doanh nghiệp không thuộc danh sách bắt buộc có nên lập dự báo phát thải không?

Mặc dù không bắt buộc về mặt pháp lý, các doanh nghiệp nằm ngoài danh mục vẫn được khuyến khích chủ động lập dự báo và kế hoạch giảm nhẹ. Điều này giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe của thị trường quốc tế (như cơ chế CBAM của châu Âu) và dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh.

Thời hạn nộp kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở là khi nào?

Theo lộ trình quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải xây dựng và gửi kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở cho giai đoạn 2026-2030 trước thời hạn quy định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để phục vụ công tác thẩm định và phân bổ hạn ngạch.