Kiểm kê khí nhà kính ISO 14064: Quy trình chuẩn cho doanh nghiệp

Kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 (đặc biệt là phiên bản mới nhất TCVN ISO 14064-1:2025 tương đương ISO 14064-1:2018) là hoạt động định lượng, báo cáo lượng phát thải và loại bỏ khí nhà kính ở cấp độ tổ chức. Hoạt động này giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp lý nghiêm ngặt tại Việt Nam như Nghị định 06/2022/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Nghị định 83/2026/NĐ-CP) và Quyết định 13/2024/QĐ-TTg. Quy trình kiểm kê chuẩn hóa gồm các bước: Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành; Nhận diện các nguồn phát thải (Scope 1, Scope 2, Scope 3); Thu thập số liệu hoạt động; Tính toán lượng phát thải bằng hệ số phù hợp; Lập báo cáo và thực hiện thẩm định độc lập. Việc nắm vững các bước thực hiện không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ pháp lý mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 là gì?

Kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 là quá trình thiết lập các nguyên tắc và yêu cầu ở cấp độ tổ chức để định lượng và báo cáo phát thải cũng như loại bỏ khí nhà kính (GHG). Tiêu chuẩn này cung cấp một bộ công cụ độc lập với chương trình khí nhà kính toàn cầu, cho phép các tổ chức, doanh nghiệp tự quản lý rủi ro carbon và báo cáo kết quả một cách minh bạch.

Tại Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14064-1:2025 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064-1:2018. Tiêu chuẩn này tập trung vào việc xác định các ranh giới phát thải, định lượng lượng phát thải và loại bỏ khí nhà kính của tổ chức, đồng thời xác định các hành động cụ thể nhằm cải thiện công tác quản lý khí nhà kính.

Tại sao doanh nghiệp phải kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn ISO 14064?

Việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính không còn là hoạt động khuyến khích tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều nhóm doanh nghiệp tại Việt Nam. Dưới đây là các lý do cốt lõi khiến doanh nghiệp cần áp dụng tiêu chuẩn này:

• Tuân thủ hành lang pháp lý: Theo Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ, các cơ sở phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ. Danh sách các cơ sở này liên tục được cập nhật theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, bao gồm hơn 2.000 cơ sở thuộc các ngành công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, tài nguyên và môi trường.
• Đáp ứng lộ trình siết chặt quản lý: Các văn bản pháp lý mới như Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Nghị định 83/2026/NĐ-CP đưa ra các quy định nghiêm ngặt hơn về thời hạn, quy trình nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và chế tài xử phạt đối với các đơn vị chậm trễ hoặc không tuân thủ.
• Vượt qua rào cản thương mại quốc tế: Các thị trường xuất khẩu lớn như EU (với cơ chế CBAM) hay Mỹ đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải minh bạch hóa dấu chân carbon trên sản phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn ISO 14064 giúp doanh nghiệp có cơ sở dữ liệu chuẩn hóa được quốc tế công nhận.
• Mở ra cơ hội tài chính xanh: Một báo cáo kiểm kê khí nhà kính chuẩn chỉnh là tiền đề để doanh nghiệp xây dựng dự án giảm nhẹ phát thải, từ đó tạo ra tín chỉ carbon có thể giao dịch trên thị trường hoặc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi cho phát triển bền vững.

Cấu trúc bộ tiêu chuẩn ISO 14064 và cập nhật TCVN ISO 14064-1:2025

Bộ tiêu chuẩn ISO 14064 được chia thành ba phần riêng biệt, mỗi phần hướng tới một đối tượng và mục đích cụ thể trong chuỗi quản lý khí nhà kính:

1. ISO 14064-1 (tương ứng TCVN ISO 14064-1:2025): Quy định các nguyên tắc và yêu cầu ở cấp độ tổ chức để định lượng và báo cáo phát thải, loại bỏ khí nhà kính. Đây là phần áp dụng trực tiếp cho các doanh nghiệp muốn lập báo cáo phát thải cho toàn bộ nhà máy hoặc văn phòng của mình.
2. ISO 14064-2: Tập trung vào cấp độ dự án. Tiêu chuẩn này hướng dẫn cách định lượng, giám sát và báo cáo các hoạt động nhằm giảm thiểu phát thải hoặc tăng cường loại bỏ khí nhà kính (ví dụ: các dự án năng lượng tái tạo, trồng rừng).
3. ISO 14064-3: Đưa ra các nguyên tắc và yêu cầu đối với việc thẩm định khí nhà kính và kiểm định các tuyên bố về khí nhà kính. Đây là cẩm nang dành cho các tổ chức đánh giá độc lập bên thứ ba.

Sự ra đời của TCVN ISO 14064-1:2025 giúp đồng bộ hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước với quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam khi thực hiện các thủ tục kiểm định phục vụ xuất khẩu.

Phân loại các phạm vi phát thải khí nhà kính (Scope 1, Scope 2, Scope 3)

Để thực hiện phương pháp kiểm kê khí nhà kính chính xác, doanh nghiệp cần phân loại nguồn phát thải thành ba phạm vi (Scope) rõ ràng theo hướng dẫn của tiêu chuẩn:

Scope 1: Phát thải khí nhà kính trực tiếp

Đây là lượng phát thải phát sinh trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp. Ví dụ bao gồm:

• Phát thải từ quá trình đốt cháy nhiên liệu tại vòi (than, dầu, khí gas) trong lò hơi, máy phát điện hoặc lò nung của nhà máy.
• Phát thải từ các phương tiện vận tải thuộc sở hữu của doanh nghiệp (xe tải giao hàng, xe đưa đón nhân viên).
• Phát thải rò rỉ từ hệ thống điều hòa không khí hoặc thiết bị làm lạnh.

Scope 2: Phát thải khí nhà kính gián tiếp do năng lượng nhập khẩu

Phạm vi này bao gồm lượng phát thải gián tiếp từ việc tiêu thụ điện năng, hơi nước, nhiệt hoặc hệ thống làm mát mà doanh nghiệp mua từ bên ngoài để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình. Lượng phát thải này thực tế xảy ra tại nơi sản xuất ra năng lượng đó (ví dụ: nhà máy nhiệt điện) nhưng được tính cho doanh nghiệp tiêu thụ.

Scope 3: Phát thải khí nhà kính gián tiếp khác

Đây là phạm vi rộng nhất và thường khó định lượng nhất, bao gồm tất cả các phát thải gián tiếp xảy ra trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp, cả ở thượng nguồn và hạ nguồn. Các nguồn phát thải này nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp, ví dụ:

• Hoạt động đi lại của nhân viên bằng phương tiện cá nhân hoặc công tác bằng máy bay.
• Vận chuyển và phân phối nguyên vật liệu từ nhà cung cấp hoặc sản phẩm đến tay khách hàng bởi bên thứ ba.
• Xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động của doanh nghiệp.
• Sử dụng và xử lý cuối vòng đời của các sản phẩm do doanh nghiệp bán ra.

Quy trình kiểm kê khí nhà kính ISO 14064 chuẩn hóa cho doanh nghiệp

Để xây dựng một báo cáo kiểm kê khí nhà kính đạt yêu cầu thẩm định, doanh nghiệp cần tuân thủ quy trình kiểm kê khí nhà kính gồm 5 bước cốt lõi sau đây:

Bước 1: Xác định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành

Doanh nghiệp phải làm rõ ranh giới tổ chức (các công ty con, nhà máy, văn phòng chi nhánh được gộp vào báo cáo theo phương pháp kiểm soát tài chính hoặc kiểm soát vận hành). Sau đó, xác định ranh giới vận hành bằng cách quyết định những nguồn phát thải nào thuộc Scope 1, Scope 2 và Scope 3 sẽ được đưa vào tính toán.

Bước 2: Nhận diện các nguồn phát thải khí nhà kính

Tiến hành khảo sát thực tế tại nhà máy, văn phòng để lập danh mục chi tiết tất cả các nguồn phát sinh khí nhà kính. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận vận hành, kỹ thuật và hành chính.

Bước 3: Thu thập số liệu hoạt động

Doanh nghiệp cần thu thập các chứng từ, hóa đơn, số liệu đo đạc thực tế liên quan đến tiêu thụ năng lượng và nguyên vật liệu trong kỳ kiểm kê (thường là 1 năm). Các dữ liệu này bao gồm hóa đơn tiền điện, lượng dầu diesel tiêu thụ cho máy phát điện, khối lượng nguyên liệu đầu vào, lượng rác thải phát sinh. Để chuẩn bị tốt cho bước này, doanh nghiệp có thể tham khảo file kiểm kê khí nhà kính mẫu để hệ thống hóa dữ liệu một cách khoa học.

Bước 4: Tính toán lượng phát thải khí nhà kính

Áp dụng công thức tính toán tiêu chuẩn: Lượng phát thải = Số liệu hoạt động x Hệ số phát thải. Hệ số phát thải phải được lấy từ các nguồn uy tín, được cập nhật mới nhất bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu).

Bước 5: Lập báo cáo và thực hiện thẩm định độc lập

Tổng hợp kết quả tính toán vào báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo đúng cấu trúc quy định của TCVN ISO 14064-1:2025. Sau khi hoàn thành, báo cáo cần được gửi tới một đơn vị thẩm định khí nhà kính độc lập (bên thứ ba) để kiểm tra, xác nhận tính trung thực và độ tin cậy của số liệu trước khi nộp lên cơ quan quản lý nhà nước.

Các rủi ro và sai sót thường gặp khi tự thực hiện kiểm kê khí nhà kính

Nhiều doanh nghiệp khi tự triển khai kiểm kê khí nhà kính thường gặp phải những khó khăn lớn dẫn đến việc báo cáo bị bác bỏ hoặc phải làm lại từ đầu:

• Xác định sai ranh giới phát thải: Bỏ sót các nguồn phát thải trực tiếp hoặc tính trùng lặp lượng phát thải giữa các đơn vị thành viên trong cùng tổng công ty.
• Số liệu hoạt động thiếu nhất quán: Hệ thống lưu trữ hóa đơn, chứng từ tiêu thụ năng lượng bị thất lạc hoặc không đồng bộ, dẫn đến việc phải sử dụng số liệu ước tính có độ sai lệch cao.
• Áp dụng sai hệ số phát thải: Sử dụng các hệ số phát thải đã lỗi thời hoặc không phù hợp với đặc thù công nghệ, lưới điện của Việt Nam.
• Thiếu năng lực thẩm định: Báo cáo tự lập không đáp ứng được các tiêu chí kỹ thuật khắt khe của đơn vị thẩm định độc lập, gây lãng phí thời gian và chi phí của doanh nghiệp.

Dịch vụ tư vấn kiểm kê khí nhà kính chuyên nghiệp tại Envi Solutions

Hiểu được những thách thức mà doanh nghiệp gặp phải trong lộ trình chuyển đổi xanh và tuân thủ pháp lý, Envi Solutions cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính trọn gói, chuyên nghiệp và tối ưu chi phí.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, Envi Solutions cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp:

• Khảo sát, xác định ranh giới và nhận diện chính xác các nguồn phát thải tại cơ sở.
• Xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu hoạt động khoa học, dễ dàng vận hành lâu dài.
• Tính toán phát thải chính xác theo đúng tiêu chuẩn TCVN ISO 14064-1:2025 và quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính thực tế và hiệu quả.
• Đồng hành trong suốt quá trình làm việc với đơn vị thẩm định độc lập để bảo đảm báo cáo được phê duyệt suôn sẻ.

Bên cạnh đó, Envi Solutions còn cung cấp các dịch vụ hỗ trợ toàn diện như lập hồ sơ pháp lý môi trường, xử lý nước thải, khí thải và quản lý chất thải, giúp doanh nghiệp kiểm soát toàn diện các rủi ro môi trường.

Để nhận tư vấn chi tiết và báo giá dịch vụ phù hợp với quy mô doanh nghiệp, xin vui lòng liên hệ:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về kiểm kê khí nhà kính ISO 14064

Doanh nghiệp nào bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính?

Các doanh nghiệp có mức phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO2 tương đương (CO2tđ) trở lên hoặc thuộc các ngành nghề có mức tiêu thụ năng lượng lớn theo danh sách quy định tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg bắt buộc phải thực hiện kiểm kê và nộp báo cáo định kỳ.

Tần suất thực hiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính là bao lâu?

Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở định kỳ 2 năm một lần và nộp báo cáo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để thẩm định.

Sự khác biệt giữa ISO 14064-1 và ISO 14067 là gì?

ISO 14064-1 tập trung vào việc định lượng và báo cáo phát thải khí nhà kính ở cấp độ toàn bộ tổ chức (doanh nghiệp, nhà máy). Trong khi đó, ISO 14067 là tiêu chuẩn chuyên biệt dùng để tính toán dấu chân carbon của một sản phẩm cụ thể (Product Carbon Footprint) trong suốt vòng đời của nó.

Doanh nghiệp không thuộc danh sách bắt buộc có nên làm kiểm kê khí nhà kính?

Có. Việc chủ động kiểm kê khí nhà kính tự nguyện giúp doanh nghiệp sớm nhận diện các điểm tiêu tốn năng lượng để tối ưu chi phí, xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, đáp ứng yêu cầu của các đối tác trong chuỗi cung ứng toàn cầu và sẵn sàng trước các quy định pháp lý sẽ ngày càng mở rộng đối tượng áp dụng trong tương lai.