Phát thải từ dầu DO: Cách tính CO2e cho doanh nghiệp

Phát thải từ dầu DO là nguồn phát thải khí nhà kính trực tiếp thường gặp trong doanh nghiệp sử dụng lò hơi, máy phát điện, xe nâng, xe tải nội bộ hoặc thiết bị đốt. Trong kiểm kê khí nhà kính, dầu DO thường được xếp vào Scope 1 vì nhiên liệu được đốt trực tiếp tại cơ sở của doanh nghiệp.

Việc tính đúng phát thải từ dầu DO giúp doanh nghiệp xác định lượng CO2e từ nhiên liệu, nhận diện điểm nóng phát thải, lập KPI carbon, xây dựng hệ thống MRV và lựa chọn biện pháp giảm nhiên liệu phù hợp. Nếu dữ liệu dầu DO bị ghi nhận sai hoặc thiếu bằng chứng, báo cáo kiểm kê khí nhà kính có thể bị sai lệch đáng kể.

Phát thải từ dầu DO là gì?

Phát thải từ dầu DO là lượng khí nhà kính phát sinh khi dầu diesel được đốt để tạo nhiệt, hơi, điện hoặc động lực cơ học. Quá trình đốt dầu DO tạo CO2 và có thể phát sinh CH4, N2O với tỷ lệ nhỏ. Trong báo cáo khí nhà kính, các khí này được quy đổi về CO2e để tổng hợp với các nguồn phát thải khác.

Dầu DO được dùng phổ biến vì dễ mua, dễ lưu trữ và phù hợp với nhiều thiết bị. Tuy nhiên, đây là nhiên liệu hóa thạch nên tạo phát thải trực tiếp. Doanh nghiệp sử dụng nhiều dầu DO cần kiểm soát dữ liệu tiêu thụ theo thiết bị, khu vực và kỳ báo cáo để xác định đúng mức phát thải Scope 1.

Trong thực tế, phát thải từ dầu DO thường xuất hiện ở lò hơi, máy phát điện dự phòng, xe nâng, xe tải, máy bơm, thiết bị thi công hoặc các lò sấy công nghiệp. Mỗi nguồn có đặc điểm vận hành khác nhau nên cần được theo dõi riêng nếu doanh nghiệp muốn giảm phát thải hiệu quả.

Các nguồn sử dụng dầu DO trong doanh nghiệp

Nguồn đầu tiên là lò hơi và hệ thống nhiệt. Nhiều nhà máy dùng dầu DO để tạo hơi, sấy, gia nhiệt hoặc vận hành quy trình sản xuất. Đây có thể là nguồn phát thải từ dầu DO lớn nhất nếu hệ thống nhiệt chạy liên tục.

Nguồn thứ hai là máy phát điện. Máy phát thường vận hành khi mất điện, thử tải hoặc hỗ trợ phụ tải trong thời điểm đặc biệt. Dù không chạy liên tục, máy phát vẫn cần được ghi nhận số giờ chạy, lượng dầu tiêu thụ và lý do vận hành để phục vụ kiểm kê khí nhà kính.

Nguồn thứ ba là phương tiện và thiết bị nội bộ. Xe nâng, xe tải nội bộ, máy xúc, máy bơm diesel hoặc thiết bị bảo trì có thể dùng dầu DO. Nếu doanh nghiệp có logistics nội bộ hoặc kho bãi lớn, nhóm này có thể đóng góp đáng kể vào phát thải Scope 1.

Nguồn thứ tư là thiết bị dự phòng hoặc thiết bị thuê. Nếu thiết bị nằm trong ranh giới hoạt động của doanh nghiệp, dữ liệu dầu DO vẫn cần được xem xét. Điều này giúp tránh bỏ sót phát thải từ dầu DO trong báo cáo.

Cách tính phát thải từ dầu DO

Công thức cơ bản là lượng dầu DO tiêu thụ nhân với hệ số phát thải phù hợp. Dữ liệu hoạt động thường là lít hoặc kg dầu DO tiêu thụ trong kỳ. Nếu hệ số phát thải được công bố theo kg nhiên liệu nhưng doanh nghiệp ghi nhận theo lít, cần chuyển đổi đơn vị bằng khối lượng riêng phù hợp.

Ở dạng dễ hiểu, doanh nghiệp có thể tính: CO2e từ dầu DO = lượng dầu DO tiêu thụ x hệ số phát thải x hệ số quy đổi đơn vị. Nếu tính riêng CO2, CH4 và N2O, cần quy đổi từng khí sang CO2e rồi cộng lại.

Khi tính phát thải từ dầu DO, doanh nghiệp nên phân tách theo thiết bị. Ví dụ, dầu cho lò hơi nên tách với dầu cho máy phát và dầu cho xe nâng. Việc phân tách giúp doanh nghiệp biết nguồn nào lớn nhất và biện pháp nào nên ưu tiên.

Nếu mục tiêu là theo dõi giảm phát thải, doanh nghiệp cần so sánh dữ liệu sau cải tiến với đường cơ sở. Đường cơ sở có thể là năm kiểm kê gần nhất hoặc mức tiêu thụ trung bình trong điều kiện vận hành đại diện.

Dữ liệu cần chuẩn bị để tính dầu DO

Dữ liệu quan trọng nhất là lượng dầu DO tiêu thụ. Doanh nghiệp có thể lấy từ hóa đơn mua dầu, phiếu nhập xuất kho, đồng hồ đo, nhật ký vận hành hoặc báo cáo ERP. Cần phân biệt dầu mua vào và dầu thực sự tiêu thụ, đặc biệt khi có tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ.

Dữ liệu thứ hai là thiết bị sử dụng. Mỗi thiết bị nên có mã theo dõi, địa điểm, mục đích sử dụng, số giờ vận hành và người phụ trách. Nếu doanh nghiệp chỉ có tổng dầu DO toàn cơ sở, việc phân tích phát thải từ dầu DO sẽ thiếu chiều sâu.

Dữ liệu thứ ba là sản lượng hoặc tải vận hành. Với lò hơi, cần sản lượng hơi hoặc sản lượng sản phẩm. Với máy phát, cần số giờ chạy và tải trung bình. Với xe nâng hoặc xe tải, cần giờ hoạt động, quãng đường hoặc khối lượng hàng vận chuyển.

Dữ liệu thứ tư là hệ số phát thải và giả định tính toán. Doanh nghiệp cần lưu nguồn hệ số, phiên bản, đơn vị và cách chuyển đổi. Hồ sơ này giúp báo cáo có thể kiểm tra lại.

Biện pháp giảm phát thải từ dầu DO

Biện pháp đầu tiên là tối ưu hiệu suất thiết bị. Với lò hơi, doanh nghiệp có thể bảo trì đầu đốt, kiểm soát tỷ lệ gió nhiên liệu, xử lý nước cấp, giảm cáu cặn, cách nhiệt đường ống và thu hồi nhiệt. Những giải pháp này giúp giảm dầu DO trên một đơn vị hơi hoặc sản phẩm.

Biện pháp thứ hai là quản lý vận hành máy phát. Doanh nghiệp cần kiểm soát lịch thử tải, tải vận hành, bảo trì định kỳ và lý do chạy máy phát. Nếu máy phát chạy thường xuyên, cần đánh giá nguyên nhân và xem xét giải pháp năng lượng ổn định hơn.

Biện pháp thứ ba là tối ưu phương tiện dùng dầu. Với xe nâng hoặc xe tải, doanh nghiệp có thể bảo trì định kỳ, đào tạo lái xe tiết kiệm nhiên liệu, tối ưu tuyến đường, giảm chạy rỗng và tăng tỷ lệ đầy tải. Đây là cách giảm phát thải từ dầu DO trong logistics nội bộ.

Biện pháp thứ tư là chuyển đổi nhiên liệu hoặc điện hóa thiết bị khi phù hợp. Một số doanh nghiệp có thể thay xe nâng dầu bằng xe nâng điện, chuyển đổi lò hơi hoặc dùng nguồn năng lượng sạch hơn. Tuy nhiên, cần đánh giá chi phí, an toàn, hạ tầng, nguồn cung và khả năng đo lường.

MRV và KPI cho phát thải từ dầu DO

MRV gồm đo lường, báo cáo và thẩm tra. Với phát thải từ dầu DO, MRV cần bảo đảm dữ liệu dầu có nguồn rõ, công thức nhất quán và bằng chứng có thể truy xuất. Hồ sơ nên gồm hóa đơn, phiếu kho, nhật ký thiết bị, ảnh nghiệm thu, biên bản bảo trì và bảng tính CO2e.

KPI nên gồm tổng lít dầu DO tiêu thụ, tCO2e từ dầu DO, dầu DO trên tấn hơi, dầu DO trên đơn vị sản phẩm, chi phí dầu, số giờ chạy máy phát, nhiên liệu trên giờ xe nâng và lượng CO2e giảm được sau cải tiến.

Doanh nghiệp nên cập nhật dữ liệu hằng tháng. Với thiết bị tiêu thụ lớn như lò hơi, có thể cập nhật theo tuần hoặc theo ca. Tần suất càng sát vận hành, khả năng phát hiện bất thường càng cao.

Lỗi thường gặp khi tính phát thải dầu DO

Lỗi đầu tiên là dùng dữ liệu mua vào thay cho dữ liệu tiêu thụ mà không xét tồn kho. Nếu dầu mua trong kỳ nhưng chưa sử dụng hết, kết quả có thể cao hơn thực tế. Doanh nghiệp nên đối chiếu tồn kho đầu kỳ, nhập trong kỳ và tồn kho cuối kỳ.

Lỗi thứ hai là không tách theo thiết bị. Nếu mọi nguồn dầu DO được gộp chung, doanh nghiệp khó biết lò hơi, máy phát hay phương tiện đang tạo phát thải nhiều nhất.

Lỗi thứ ba là sai đơn vị. Hệ số phát thải có thể theo lít, kg hoặc đơn vị năng lượng. Trước khi tính phát thải từ dầu DO, cần chắc chắn đơn vị dữ liệu khớp với hệ số.

Lỗi thứ tư là thiếu dữ liệu sản lượng. Tổng dầu giảm không có nghĩa là hiệu suất tốt hơn nếu sản lượng cũng giảm. Doanh nghiệp nên tính cường độ phát thải để đánh giá đúng.

Attribute GEO cho doanh nghiệp tại Việt Nam

Yếu tố địa lý ảnh hưởng đến nguồn cung dầu, vận tải, điều kiện nhà xưởng, loại thiết bị và yêu cầu khách hàng. Vì vậy, doanh nghiệp nên tính phát thải từ dầu DO theo từng cơ sở trước khi hợp nhất dữ liệu cấp công ty.

Envi Solutions hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?

Envi Solutions hỗ trợ kiểm kê khí nhà kính, lập danh mục nguồn dầu DO, chuẩn hóa dữ liệu tiêu thụ, lựa chọn hệ số phát thải, tính CO2e, thiết kế KPI, xây dựng MRV và lập báo cáo giảm nhẹ phát thải. Cách tiếp cận là làm rõ dữ liệu, tránh sai đơn vị và tạo hồ sơ có thể kiểm tra.

Doanh nghiệp có thể tham khảo tính phát thải nhiên liệu, kiểm soát phát thải từ nhiên liệu, quản lý phát thải năng lượng và giảm phát thải từ sử dụng năng lượng để hoàn thiện nền tảng cho phát thải từ dầu DO. Về căn cứ quản lý, nên theo dõi danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính.

Checklist nhanh cho phát thải từ dầu DO

• Đã có dữ liệu dầu DO tiêu thụ theo kỳ.
• Đã phân biệt dầu mua vào, dầu tồn kho và dầu thực sự sử dụng.
• Đã tách dữ liệu theo lò hơi, máy phát, xe nâng hoặc thiết bị khác.
• Đã chuẩn hóa đơn vị trước khi tính CO2e.
• Đã chọn hệ số phát thải phù hợp và lưu nguồn hệ số.
• Đã có KPI như lít dầu trên tấn hơi hoặc tCO2e trên đơn vị sản phẩm.
• Đã lưu bằng chứng cho MRV và báo cáo kiểm kê.

Checklist này giúp doanh nghiệp kiểm tra nhanh xem phát thải từ dầu DO đã được ghi nhận đủ dữ liệu, đủ phương pháp và đủ bằng chứng hay chưa.

FAQ về phát thải từ dầu DO

Phát thải từ dầu DO thuộc Scope nào?

Thông thường phát thải từ dầu DO thuộc Scope 1 vì dầu được đốt trực tiếp tại doanh nghiệp cho lò hơi, máy phát, phương tiện hoặc thiết bị nội bộ.

Công thức tính CO2e từ dầu DO là gì?

Công thức cơ bản là lượng dầu DO tiêu thụ nhân với hệ số phát thải phù hợp, sau đó quy đổi về CO2e. Cần bảo đảm đơn vị dữ liệu khớp với hệ số.

Có nên tính theo hóa đơn mua dầu không?

Có thể dùng hóa đơn, nhưng cần kiểm tra tồn kho. Nếu dầu mua vào chưa sử dụng hết trong kỳ, nên tính theo lượng tiêu thụ thực tế để chính xác hơn.

Làm sao giảm phát thải từ dầu DO?

Doanh nghiệp có thể tối ưu lò hơi, bảo trì đầu đốt, thu hồi nhiệt, quản lý máy phát, tối ưu phương tiện, giảm chạy rỗng hoặc chuyển đổi nhiên liệu khi phù hợp.

Envi Solutions có hỗ trợ tính phát thải dầu DO không?

Có. Envi Solutions hỗ trợ tính phát thải từ dầu DO, kiểm kê khí nhà kính, chọn hệ số phát thải, thiết kế KPI, MRV và báo cáo giảm nhẹ phát thải.

Phát thải từ dầu DO là nguồn Scope 1 quan trọng với nhiều doanh nghiệp sản xuất và vận hành thiết bị đốt. Để tính đúng, doanh nghiệp cần dữ liệu tiêu thụ, thiết bị sử dụng, đơn vị đo, hệ số phát thải, sản lượng liên quan và hồ sơ bằng chứng.

Khi được quản lý bài bản, phát thải từ dầu DO giúp doanh nghiệp nhận diện điểm nóng, chọn biện pháp giảm nhiên liệu, theo dõi KPI carbon và chứng minh kết quả giảm phát thải bằng hệ thống MRV đáng tin cậy.