Tính phát thải nhiên liệu: Công thức CO2e dễ hiểu

Tính phát thải nhiên liệu là bước quan trọng để doanh nghiệp xác định lượng khí nhà kính phát sinh từ dầu DO, dầu FO, LPG, khí tự nhiên, than, xăng dầu, nhiên liệu cho lò hơi, máy phát điện, xe nâng và phương tiện vận tải. Đây thường là nhóm phát thải trực tiếp thuộc Scope 1 trong kiểm kê khí nhà kính.

Khi doanh nghiệp biết cách tính phát thải nhiên liệu, các con số trong báo cáo không còn là ước đoán cảm tính. Doanh nghiệp có thể quy đổi lượng nhiên liệu tiêu thụ sang CO2e, so sánh giữa các nguồn, xác định điểm nóng phát thải, thiết kế KPI carbon và chứng minh kết quả giảm nhẹ bằng hệ thống MRV.

Tính phát thải nhiên liệu là gì?

Tính phát thải nhiên liệu là quá trình chuyển đổi lượng nhiên liệu doanh nghiệp sử dụng thành lượng phát thải khí nhà kính, thường biểu thị bằng tCO2e. Nhiên liệu khi được đốt cháy tạo ra CO2 và có thể phát sinh thêm CH4, N2O. Các khí này được quy đổi về CO2e để tổng hợp trong báo cáo kiểm kê khí nhà kính.

Trong doanh nghiệp, nhiên liệu có thể dùng cho lò hơi, lò sấy, lò nung, máy phát điện, xe nâng, xe tải, bếp công nghiệp, thiết bị thi công hoặc các hệ thống nhiệt khác. Mỗi nguồn nhiên liệu cần được ghi nhận đúng loại, đúng đơn vị và đúng kỳ báo cáo.

Mục tiêu của tính phát thải nhiên liệu không chỉ là có một con số cuối cùng. Doanh nghiệp cần biết nguồn nào phát thải nhiều, vì sao phát thải thay đổi, biện pháp nào có thể giảm nhiên liệu và dữ liệu nào cần lưu để phục vụ MRV, ESG hoặc yêu cầu khách hàng.

Công thức tính phát thải nhiên liệu

Công thức cơ bản là: phát thải khí nhà kính bằng dữ liệu hoạt động nhân với hệ số phát thải. Dữ liệu hoạt động là lượng nhiên liệu tiêu thụ, ví dụ lít dầu DO, kg LPG, tấn than hoặc Nm3 khí tự nhiên. Hệ số phát thải là lượng khí nhà kính phát sinh trên một đơn vị nhiên liệu.

Ở dạng đơn giản, doanh nghiệp có thể hiểu: CO2e từ nhiên liệu = lượng nhiên liệu tiêu thụ x hệ số phát thải x hệ số quy đổi đơn vị nếu có. Khi có nhiều loại khí như CO2, CH4 và N2O, cần quy đổi từng khí theo tiềm năng nóng lên toàn cầu rồi cộng lại thành CO2e.

Khi tính phát thải nhiên liệu, doanh nghiệp cần bảo đảm đơn vị khớp với hệ số. Nếu hệ số tính theo kg nhiên liệu nhưng dữ liệu đang là lít, cần chuyển đổi bằng khối lượng riêng hoặc thông tin kỹ thuật phù hợp. Sai đơn vị là một trong những nguyên nhân phổ biến làm sai kết quả kiểm kê.

Doanh nghiệp cũng cần lưu nguồn hệ số phát thải, phiên bản tài liệu, ngày cập nhật và giả định tính toán. Đây là phần quan trọng nếu báo cáo cần được kiểm tra hoặc thẩm tra.

Dữ liệu cần chuẩn bị trước khi tính

Nhóm dữ liệu đầu tiên là lượng nhiên liệu tiêu thụ. Dữ liệu có thể đến từ hóa đơn mua nhiên liệu, phiếu xuất kho, đồng hồ đo, nhật ký vận hành, báo cáo mua hàng hoặc dữ liệu ERP. Doanh nghiệp cần xác định dữ liệu nào phản ánh lượng nhiên liệu thật sự đã sử dụng trong kỳ.

Nhóm dữ liệu thứ hai là loại nhiên liệu và đơn vị đo. Dầu DO, dầu FO, LPG, khí tự nhiên, than, xăng và diesel có hệ số phát thải khác nhau. Đơn vị đo cũng khác nhau, nên cần thống nhất trước khi tính phát thải nhiên liệu.

Nhóm dữ liệu thứ ba là mục đích sử dụng. Nhiên liệu dùng cho lò hơi nên tách với nhiên liệu dùng cho xe nâng hoặc máy phát điện. Nếu chỉ có tổng nhiên liệu, doanh nghiệp khó xác định nguồn phát thải trọng yếu và khó chọn biện pháp giảm nhẹ phù hợp.

Nhóm dữ liệu thứ tư là sản lượng hoặc tải vận hành. Dữ liệu này giúp tính cường độ phát thải, ví dụ lít nhiên liệu trên tấn sản phẩm hoặc tCO2e trên đơn vị sản phẩm. Đây là chỉ số quan trọng khi sản lượng thay đổi giữa các kỳ.

Ví dụ áp dụng trong doanh nghiệp

Ví dụ 1: doanh nghiệp dùng dầu DO cho lò hơi. Dữ liệu cần gồm số lít dầu DO tiêu thụ trong tháng, sản lượng hơi, giờ vận hành, hóa đơn hoặc phiếu kho và hệ số phát thải tương ứng. Sau khi tính CO2e, doanh nghiệp có thể theo dõi nhiên liệu trên tấn hơi để biết hiệu suất có cải thiện không.

Ví dụ 2: doanh nghiệp dùng LPG cho bếp công nghiệp hoặc gia nhiệt. Khi tính phát thải nhiên liệu, cần ghi rõ kg LPG sử dụng, mục đích sử dụng, kỳ dữ liệu và hệ số phát thải. Nếu doanh nghiệp thay đổi thiết bị đốt, nên so sánh dữ liệu trước và sau triển khai.

Ví dụ 3: doanh nghiệp có xe nâng hoặc xe tải nội bộ dùng dầu. Dữ liệu cần gồm nhiên liệu tiêu thụ, số giờ hoạt động, quãng đường nếu có, tải trọng và lịch bảo trì. KPI có thể là lít nhiên liệu trên giờ hoạt động hoặc phát thải trên tấn hàng vận chuyển.

Ví dụ 4: máy phát điện chạy dự phòng. Dù không vận hành thường xuyên, máy phát vẫn cần được ghi nhận nếu nằm trong ranh giới kiểm kê. Dữ liệu gồm số giờ chạy, nhiên liệu tiêu thụ, lý do chạy và bằng chứng vận hành.

Quy trình tính phát thải nhiên liệu

Bước 1 là lập danh mục nhiên liệu. Doanh nghiệp cần liệt kê tất cả loại nhiên liệu đang dùng, địa điểm sử dụng, thiết bị liên quan, người phụ trách và nguồn dữ liệu.

Bước 2 là thu thập dữ liệu hoạt động. Hóa đơn, phiếu kho, đồng hồ đo và nhật ký vận hành cần được đối chiếu để tránh tính thiếu hoặc tính trùng. Nếu có nhiên liệu tồn kho, cần phân biệt nhiên liệu mua vào và nhiên liệu thực sự tiêu thụ.

Bước 3 là chuẩn hóa đơn vị. Trước khi tính phát thải nhiên liệu, doanh nghiệp cần chuyển dữ liệu về đúng đơn vị mà hệ số phát thải yêu cầu. Đây là bước nhỏ nhưng ảnh hưởng rất lớn đến kết quả.

Bước 4 là chọn hệ số phát thải phù hợp. Hệ số cần phù hợp với loại nhiên liệu, quốc gia, ngành hoặc tài liệu hướng dẫn đang áp dụng. Nếu có nhiều nguồn hệ số, doanh nghiệp nên ghi rõ lý do lựa chọn.

Bước 5 là tính CO2e. Doanh nghiệp nhân dữ liệu hoạt động với hệ số phát thải và quy đổi về tCO2e. Kết quả nên được phân theo thiết bị, khu vực hoặc nguồn nhiên liệu để dễ phân tích.

Bước 6 là kiểm tra bất thường. Nếu phát thải tăng hoặc giảm mạnh, cần kiểm tra sản lượng, giờ vận hành, dữ liệu kho, đơn vị đo, thiết bị và các thay đổi trong quy trình.

Bước 7 là lưu hồ sơ bằng chứng. Hồ sơ gồm hóa đơn, phiếu kho, nhật ký, bảng tính, hệ số phát thải và ghi chú giả định. Đây là nền tảng cho MRV và báo cáo giảm nhẹ.

MRV và KPI sau khi tính phát thải

MRV giúp doanh nghiệp đo lường, báo cáo và kiểm tra kết quả. Với tính phát thải nhiên liệu, MRV cần bảo đảm dữ liệu nhiên liệu có nguồn rõ, công thức nhất quán và bằng chứng có thể truy xuất.

KPI nên gồm tổng tCO2e từ nhiên liệu, tCO2e theo từng thiết bị, nhiên liệu trên đơn vị sản phẩm, nhiên liệu trên tấn hơi, chi phí nhiên liệu, lượng CO2e giảm được và tỷ lệ dữ liệu có bằng chứng. Những KPI này giúp doanh nghiệp chuyển từ tính toán sang quản trị.

Khi có KPI, doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả biện pháp như bảo trì lò hơi, thu hồi nhiệt, tối ưu tải, đổi nhiên liệu hoặc quản lý phương tiện. Nếu chỉ tính phát thải mà không dùng kết quả để ra quyết định, dữ liệu sẽ chưa phát huy hết giá trị.

Lỗi thường gặp khi tính phát thải nhiên liệu

Lỗi đầu tiên là nhầm đơn vị. Ví dụ, dữ liệu là lít nhưng hệ số theo kg hoặc tấn. Doanh nghiệp cần chuyển đổi đúng trước khi tính CO2e.

Lỗi thứ hai là dùng dữ liệu mua vào thay cho dữ liệu tiêu thụ mà không xét tồn kho. Nếu nhiên liệu mua trong kỳ nhưng chưa sử dụng hết, kết quả phát thải có thể bị cao hơn thực tế.

Lỗi thứ ba là không tách nguồn sử dụng. Nếu lò hơi, xe nâng và máy phát dùng chung một dữ liệu tổng, doanh nghiệp khó phân tích điểm nóng và chọn biện pháp giảm nhẹ.

Lỗi thứ tư là không lưu nguồn hệ số phát thải. Khi người khác kiểm tra, doanh nghiệp cần chứng minh hệ số đến từ đâu và vì sao phù hợp. Tính phát thải nhiên liệu cần minh bạch về phương pháp.

Attribute GEO cho doanh nghiệp tại Việt Nam

Yếu tố địa lý ảnh hưởng đến loại nhiên liệu, nguồn cung, vận tải, điều kiện nhà xưởng và yêu cầu khách hàng. Vì vậy, doanh nghiệp nên thực hiện tính phát thải nhiên liệu theo từng cơ sở trước khi hợp nhất dữ liệu cấp công ty.

Envi Solutions hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?

Envi Solutions hỗ trợ kiểm kê khí nhà kính, lập danh mục nhiên liệu, chuẩn hóa dữ liệu, lựa chọn hệ số phát thải, tính CO2e, thiết kế KPI, xây dựng MRV và lập báo cáo giảm nhẹ phát thải. Cách tiếp cận là làm rõ dữ liệu, tránh sai đơn vị và tạo hồ sơ có thể kiểm tra.

Doanh nghiệp có thể tham khảo kiểm soát phát thải từ nhiên liệu, quản lý phát thải năng lượng, giảm phát thải từ sử dụng năng lượng và biện pháp cắt giảm phát thải KNK để hoàn thiện nền tảng cho tính phát thải nhiên liệu. Về căn cứ quản lý, nên theo dõi danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính.

Checklist nhanh cho tính phát thải nhiên liệu

• Đã lập danh mục nhiên liệu và thiết bị sử dụng.
• Đã có dữ liệu tiêu thụ theo kỳ, hóa đơn hoặc phiếu kho.
• Đã phân biệt nhiên liệu mua vào và nhiên liệu thực sự tiêu thụ.
• Đã chuẩn hóa đơn vị trước khi tính CO2e.
• Đã chọn hệ số phát thải phù hợp và lưu nguồn hệ số.
• Đã phân bổ phát thải theo thiết bị hoặc khu vực nếu có thể.
• Đã lưu hồ sơ bằng chứng cho MRV và báo cáo.

Checklist này giúp doanh nghiệp kiểm tra nhanh xem tính phát thải nhiên liệu đã đủ dữ liệu, phương pháp và bằng chứng để phục vụ kiểm kê khí nhà kính hay chưa.

FAQ về tính phát thải nhiên liệu

Tính phát thải nhiên liệu thuộc Scope nào?

Thông thường nhiên liệu đốt tại doanh nghiệp thuộc Scope 1. Ví dụ gồm dầu lò hơi, LPG, khí tự nhiên, than, xăng dầu cho xe nâng hoặc máy phát điện.

Công thức tính CO2e từ nhiên liệu là gì?

Công thức cơ bản là lượng nhiên liệu tiêu thụ nhân với hệ số phát thải phù hợp, sau đó quy đổi về CO2e. Cần bảo đảm đơn vị dữ liệu khớp với hệ số.

Có nên dùng hóa đơn mua nhiên liệu để tính không?

Có thể dùng hóa đơn, nhưng cần xem xét tồn kho. Nếu nhiên liệu mua vào chưa sử dụng hết trong kỳ, nên dùng dữ liệu tiêu thụ thực tế để kết quả chính xác hơn.

Vì sao cần dữ liệu sản lượng?

Dữ liệu sản lượng giúp tính cường độ phát thải, ví dụ tCO2e trên đơn vị sản phẩm. Điều này quan trọng khi sản lượng thay đổi giữa các kỳ.

Envi Solutions có hỗ trợ tính phát thải không?

Có. Envi Solutions hỗ trợ tính phát thải nhiên liệu, kiểm kê khí nhà kính, chuẩn hóa dữ liệu, chọn hệ số phát thải, xây KPI carbon, MRV và báo cáo giảm nhẹ phát thải.

Kết luận

Tính phát thải nhiên liệu là bước nền tảng để doanh nghiệp quản lý Scope 1 và xác định điểm nóng phát thải. Doanh nghiệp cần dữ liệu tiêu thụ, loại nhiên liệu, đơn vị đo, hệ số phát thải, sản lượng liên quan và hồ sơ bằng chứng.

Khi được thực hiện bài bản, tính phát thải nhiên liệu giúp doanh nghiệp lập kiểm kê khí nhà kính chính xác hơn, chọn biện pháp giảm nhiên liệu phù hợp, theo dõi KPI carbon và chứng minh kết quả giảm phát thải bằng MRV.