Tính phát thải phương tiện vận tải: Hướng dẫn chuẩn pháp lý

Để tính toán chính xác lượng phát thải khí nhà kính từ các phương tiện vận tải của doanh nghiệp theo đúng quy định pháp luật Việt Nam, doanh nghiệp cần xác định rõ phạm vi phát thải (Scope 1 hoặc Scope 3), lựa chọn phương pháp tính toán phù hợp (từ dưới lên dựa trên quãng đường hoặc từ trên xuống dựa trên nhiên liệu tiêu thụ), và áp dụng hệ số phát thải tương ứng theo quy định hiện hành. Việc chủ động thực hiện quy trình này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu pháp lý mới nhất mà còn tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh xanh trên thị trường.

Tại sao doanh nghiệp cần kiểm kê khí nhà kính giao thông vận tải?

Hoạt động vận tải là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất từ việc tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch. Việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính giao thông vận tải đã chuyển từ trách nhiệm xã hội tự nguyện thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều nhóm doanh nghiệp tại Việt Nam.

Dưới đây là các lý do cốt lõi khiến doanh nghiệp cần thực hiện hoạt động này:

• Tuân thủ pháp luật: Chính phủ Việt Nam đã ban hành các lộ trình nghiêm ngặt nhằm thực hiện cam kết Net Zero 2050. Các doanh nghiệp thuộc danh mục cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê bắt buộc theo quy định của pháp luật.
• Đáp ứng yêu cầu từ chuỗi cung ứng toàn cầu: Các đối tác quốc tế ngày càng thắt chặt tiêu chuẩn xanh. Nếu không chứng minh được số liệu phát thải từ hoạt động logistics, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Tối ưu hóa chi phí vận hành: Quá trình tính toán phát thải giúp doanh nghiệp nhận diện rõ những điểm nghẽn gây lãng phí nhiên liệu, từ đó cải thiện hiệu suất của đội xe và cắt giảm chi phí vận hành trực tiếp.

Phân loại phạm vi phát thải của phương tiện vận tải (Scope 1 vs Scope 3)

Để bắt đầu quá trình tính toán, doanh nghiệp cần phân định rõ ràng phạm vi kiểm soát đối với các phương tiện vận tải theo tiêu chuẩn quốc tế (như GHG Protocol) và quy định trong nước.

Phát thải trực tiếp (Scope 1)

Phạm vi này bao gồm lượng phát thải từ các phương tiện vận tải thuộc sở hữu hoặc quyền kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp. Ví dụ: đội xe tải giao hàng riêng, xe đưa đón nhân viên do công ty tự vận hành và tiêu thụ nhiên liệu trực tiếp.

Phát thải gián tiếp (Scope 3)

Phạm vi này bao gồm lượng phát thải phát sinh từ các dịch vụ vận chuyển và logistics do bên thứ ba cung cấp (thuê ngoài). Đối với các doanh nghiệp sản xuất không tự vận hành đội xe, lượng phát thải từ hoạt động giao nhận hàng hóa của đối tác vận chuyển sẽ được tính vào Scope 3 của doanh nghiệp.

Các phương pháp tính phát thải khí nhà kính giao thông phổ biến hiện nay

Hiện nay, việc tính toán phát thải khí nhà kính từ vận tải thường được áp dụng theo hai phương pháp tiếp cận chính tùy thuộc vào tính sẵn có của dữ liệu hoạt động.

Phương pháp từ trên xuống (Top-down)

Phương pháp này dựa trên tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ thực tế của đội xe trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là phương pháp có độ chính xác cao nhất về mặt hóa học vì lượng CO2 phát thải tỷ lệ thuận trực tiếp với lượng carbon có trong nhiên liệu bị đốt cháy.

Công thức cơ bản:

Lượng phát thải = Tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ x Hệ số phát thải của nhiên liệu

Phương pháp từ dưới lên (Bottom-up)

Phương pháp này được áp dụng khi doanh nghiệp không có số liệu chính xác về lượng nhiên liệu tiêu thụ cho từng xe nhưng có dữ liệu về quãng đường di chuyển và tải trọng hàng hóa. Phương pháp này thường sử dụng đơn vị tấn-km (ton-km) để tính toán.

Công thức cơ bản:

Lượng phát thải = Quãng đường di chuyển (km) x Khối lượng hàng hóa (tấn) x Hệ số phát thải theo tấn-km

Hệ số phát thải của phương tiện giao thông được xác định như thế nào?

Hệ số phát thải (EF – Emission Factor) là đại lượng biểu thị lượng khí nhà kính phát thải ra khí quyển trên một đơn vị hoạt động tương ứng. Đối với ngành giao thông vận tải, hệ số này phụ thuộc lớn vào loại nhiên liệu (xăng, dầu diesel, CNG), loại phương tiện và công nghệ động cơ (ví dụ: tiêu chuẩn khí thải Euro).

Doanh nghiệp có thể tham khảo các nguồn hệ số phát thải uy tín sau:

• Hệ số phát thải quốc gia do Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Bộ Giao thông vận tải công bố.
• Hướng dẫn của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC).
• Khung GLEC (Global Logistics Emissions Council) dành riêng cho hoạt động logistics toàn cầu.

Doanh nghiệp cần lưu ý cập nhật liên tục các quy định mới nhất để áp dụng đúng hệ số phát thải của phương tiện giao thông phù hợp với bối cảnh vận tải tại Việt Nam.

Hướng dẫn cách tính phát thải CO2 xe tải và các phương tiện đường bộ

Để thực hiện cách tính phát thải co2 xe tải một cách thực tế, doanh nghiệp có thể áp dụng quy trình 3 bước dưới đây:

Bước 1: Thu thập số liệu hoạt động

Doanh nghiệp cần tổng hợp dữ liệu từ hóa đơn mua nhiên liệu, dữ liệu định vị GPS hoặc nhật trình chạy xe của đội ngũ tài xế. Các thông số cần thiết bao gồm:

• Tổng số lít dầu diesel hoặc xăng tiêu thụ trong kỳ báo cáo.
• Hoặc tổng quãng đường di chuyển (km) và tải trọng trung bình của xe tải.

Bước 2: Lựa chọn hệ số phát thải phù hợp

Tra cứu hệ số phát thải tương ứng với loại nhiên liệu sử dụng. Ví dụ, hệ số phát thải của dầu diesel thường khác với xăng và khí hóa lỏng CNG. Nếu tính theo quãng đường, cần chọn hệ số phát thải phù hợp với tải trọng xe tải (xe tải nhẹ, xe tải trung bình hoặc xe tải hạng nặng).

Bước 3: Thực hiện phép tính và quy đổi

Áp dụng công thức để tính ra lượng phát thải của từng loại khí nhà kính (CO2, CH4, N2O), sau đó quy đổi về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2e) bằng cách nhân với tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) tương ứng của từng loại khí.

Quy định pháp lý về đo đạc và báo cáo phát thải vận tải tại Việt Nam

Hoạt động kiểm kê và báo cáo phát thải tại Việt Nam hiện nay phải tuân thủ nghiêm ngặt các văn bản pháp luật hiện hành. Trong đó, văn bản pháp lý chuyên ngành mới nhất là Thông tư số 63/2024/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải quy định về đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Thông tư này hướng dẫn chi tiết quy trình kỹ thuật, biểu mẫu báo cáo và trách nhiệm của các bên liên quan trong việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Việc áp dụng đúng các quy định trong Thông tư 63/2024/TT-BGTVT giúp báo cáo của doanh nghiệp có giá trị pháp lý và được các cơ quan quản lý nhà nước chấp thuận.

Bên cạnh đó, các định hướng chiến lược như Nghị quyết 48/NQ-CP cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy các giải pháp giao thông bền vững, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và hướng tới mục tiêu phát triển carbon thấp.

Giải pháp kiểm soát và giảm phát thải ngành giao thông vận tải cho doanh nghiệp

Sau khi có được số liệu kiểm kê chính xác, bước tiếp theo của doanh nghiệp là xây dựng và thực thi lộ trình giảm phát thải ngành giao thông vận tải. Các giải pháp thực tế bao gồm:

• Tối ưu hóa lộ trình và tải trọng: Sử dụng các phần mềm quản lý vận tải (TMS) để tối ưu hóa quãng đường di chuyển, hạn chế tình trạng xe chạy rỗng chiều về.
• Chuyển đổi phương tiện xanh: Từng bước thay thế các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch truyền thống sang xe điện hoặc xe sử dụng nhiên liệu sinh học thân thiện với môi trường.
• Đào tạo kỹ năng lái xe tiết kiệm: Hướng dẫn tài xế vận hành xe đúng kỹ thuật, tránh tăng ga đột ngột hoặc để động cơ nổ không tải kéo dài, giúp tiết kiệm từ 5-10% lượng nhiên liệu tiêu thụ.
• Bảo dưỡng định kỳ: Duy trì tình trạng kỹ thuật tốt của động cơ và áp suất lốp để đảm bảo phương tiện hoạt động với hiệu suất tối ưu nhất.

Dịch vụ kiểm kê khí nhà kính và tối ưu vận tải từ Envi Solutions

Việc tự thực hiện tính toán phát thải phương tiện vận tải đòi hỏi doanh nghiệp phải am hiểu sâu sắc về các tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ số phát thải và quy định pháp lý thay đổi liên tục. Để tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính chính xác tuyệt đối, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp.

Envi Solutions là đơn vị uy tín cung cấp giải pháp toàn diện về môi trường và kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp:

• Tư vấn xây dựng quy trình thu thập dữ liệu hoạt động vận tải chuẩn xác.
• Tính toán phát thải khí nhà kính theo đúng quy định của Thông tư 63/2024/TT-BGTVT và các tiêu chuẩn quốc tế.
• Lập báo cáo phát thải phục vụ mục đích tuân thủ pháp lý hoặc công bố thông tin phát triển bền vững (ESG).
• Đề xuất các giải pháp tối ưu hóa vận hành và giảm thiểu dấu chân carbon hiệu quả cho đội xe.

Để nhận được sự đồng hành chuyên nghiệp từ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ:

Envi Solutions
Văn phòng đại diện: 116 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh
Miền Nam: 232 Ung Văn Khiêm, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
Miền Bắc: Tầng 6, Tòa nhà San Nam, số 78 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
Hotline: 0986 301 755
Email: info@envi-solutions.com
Website: www.envi-solutions.com

Các câu hỏi thường gặp (FAQ) về tính phát thải phương tiện vận tải

Doanh nghiệp vận tải nào bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính?

Các doanh nghiệp vận tải có mức tiêu thụ năng lượng tổng cộng hàng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên, hoặc nằm trong danh mục các cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê do Thủ tướng Chính phủ ban hành, bắt buộc phải thực hiện đo đạc và báo cáo phát thải theo quy định.

Sự khác biệt giữa phương pháp Bottom-up và Top-down là gì?

Phương pháp Top-down dựa trên tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ thực tế (lít, kg) thu thập từ hóa đơn, có độ chính xác cao về lượng carbon phát thải trực tiếp. Phương pháp Bottom-up dựa trên dữ liệu hoạt động chi tiết như quãng đường (km) và tải trọng (tấn) để ước tính phát thải khi không có số liệu nhiên liệu cụ thể.

Làm thế nào để quy đổi các loại khí CH4 và N2O từ phương tiện giao thông về CO2e?

Lượng phát thải của khí CH4 và N2O sau khi tính toán sẽ được nhân với tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) tương ứng của chúng (theo công bố của IPCC) để quy đổi về đơn vị tấn CO2 tương đương (tCO2e), giúp doanh nghiệp có một chỉ số thống nhất để báo cáo.